تالار روانشناسی و مشاوره آنلاین ازدواج، خانواده، تحصیلی همیاری
زمان کنونی:  مهمان عزیز خوش‌آمدید. (ورودعضــویت)

تالار همیاری نسبت به محتویات تبلیغات مسئولیتی ندارد.

کانال رسمی همیاری در تلگرام ads مشاوره قبل از ازداج مشاوره قبل از ازدواج


مشاهده RSS Feed

piroo

راه هاي خودكنترلي رفتار

به این مطلب امتیاز بدهید
پیشرفت تحصیلی علاوه بر تأثیری كه بر خودپذیری و تسهیل اجتماعی شدن دانش‌آموزان دارد، بر تعاملات سالم دانش‌آموزان با همسالان و سلامت روانی و رفتاری آنان هم آثار قابل ملاحظه‌ای به جا می‌گذارد. از این رو معلمان و مربیان حتی اگر بر مسئولیت آموزشی خود تأكید داشته و پیشرفت‌های تحصیلی دانش‌آموزان را هدف قرار داده باشند، لازم است علاوه بر آشنایی با شیوه‌های آموزشی و تسلط بر آن‌ها، در استفاده به جا و سنجیده از فنون تربیتی، شناختی و رفتاری مهارت داشته باشند. بر این منوال، نقش‌های تربیتی، مشاوره‌ای و مددكارانه معلمان و مربیان پررنگ‌تر می‌شود.
اگر فضای آموزشی، شاد و سرزنده نباشد و تعامل میان معلمان و دانش‌آموزان در بافتی مهرآمیز و به سامان فراهم نشود، نه آموزش مهارت‌های درسی به تمامی امكان‌پذیر است، نه تربیت و تقویت مهارت‌های زندگی. از این رو، وظیفه معلمان و مربیان، سنگین‌تر و ضرورت آشنایی آنان با فنون و شیوه‌های آموزشی مهارت‌های زندگی روشن‌تر می‌شود. آموزش خواندن و نوشتن و حساب كردن نباید مربی و معلمان را از توجه به رشد اجتماعی، آموزش مهارت‌های زندگی، تقویت خلاقیت و تقویت كارآیی دانش‌آموز بازدارد.‏
گیج، روانشناس مشهور در زمینه آموزش و پرورش می‌گوید كه هدف نهایی آموزش در مدارس باید این باشد كه دانش‌آموزان را به تدریج از وابستگی به معلم جدا كنیم و به آنها آموزش دهیم كه خودشان هر آنچه را برای راهنمایی و هدایت رفتارشان ضرورت دارد، انجام دهند.

آموزش احساس مسئولیت
شاید یكی از جامع‌ترین اهداف آموزش و پرورش در هر جامعه این باشد كه به دانش‌آموزان آموزش داده شود كه مسئولیت اعمال خود را بپذیرند. زیرا جامعه‌ای كه ما در آن زندگی می‌كنیم، انتظار دارد كه مدارس، همان طور كه خواندن، نوشتن و حل مسائل را به افراد آموزش می‌دهند،‌ مسئولیت‌پذیری را نیز به آنها بیاموزند تا به شهروندانی مسئولیت‌پذیر تبدیل شوند. مسئولیت‌پذیری با مفهومی كه منبع كنترل به ادراك فرد از آنچه باعث رفتارش شده است، اشاره دارد.
اگر فرد در یابد كه اعمالش نتیجه عوامل بیرونی است، گفته می‌شود كه او منبع كنترل بیرونی دارد. این نیروهای بیرونی ممكن است مربوط به مراجع قدرت یا وقایع اتفاقی باشد. افرادی كه چنین احساسی دارند، معتقدند كه در آنچه برای آنها اتفاق می‌افتد، نقش كمی دارند. در واقع آنها خود را اسیر شرایط محیط بیرونی می‌كنند.
شخصی كه اعمالش را نتیجه عوامل درونی بداند، دارای منبع كنترل درونی است. چنین افرادی خود را عامل اصلی اتفاقاتی كه برای آنها رخ می‌دهد، می‌دانند. این افراد، به جای این كه خود را اسیر رخدادهای بیرونی بدانند، وقایع بیرونی را حداقل و تا حدی تحت كنترل خود می‌دانند. افراد با منبع كنترل درونی، رفتارشان را منبع و عامل اصلی پاداش‌ها یا تنبیه‌ها می‌دانند؛ خواه اعمالشان به پاداش و تنبیه منجر شود یا نشود. به عبارتی دیگر، افراد با منبع كنترل درونی، نسبت به رفتارشان احساس مسئولیت می‌كنند.
همین‌طور دانش‌آموزان با منبع كنترل درونی، خود و توانایی‌هایشان را برای مقابله با رویدادها باور دارند. آنها باور دارند كه این اعمالشان است كه باعث به وجود آمدن رخدادها می‌شود، نه وقایع تصادفی یا اشخاص صاحب قدرت بنابراین آنها انگیزه بیشتری دارند كه برای رسیدن به اهدافشان رفتار مثبت انجام دهند.‏
واكلر، سه مرحله آموزش خودكنترلی برای رسیدن به منبع كنترل درونی به دانش‌آموزان را به شرح زیر ذكر كرد:
مرحله اول: مرحله‌اول شامل اداره رفتار دانش‌آموز از طریق معلم است. معلم با استفاده از روش‌های تقویت مثبت، محروم كردن، جریمه كردن، رهنمود دادن و حذف پاداش بعد از بهبود رفتار و همچنین با استفاده از روش الگوسازی و تمركز دانش‌آموز بر رفتارهای مثبت و منفی همسالان، می‌توانند رفتارهای نامناسب دانش‌آموزان را تغییر دهند.
مرحله دوم: برای رسیدن به مهارت خودكنترلی، انجام دادن مرحله دوم لازم است. این مرحله مستلزم تغییر كنترل از شیوه مرحله یكم به خود دانش‌آموز است. به عبارت دیگر، در این مرحله به دانش‌آموز یاد می‌دهیم كه بر رفتار خود نظارت كند و با رفتار مناسب، مثل انجام دادن تكلیف، به تقویت خود بپردازد.
وجود مهارت‌های خودكنترلی دانش‌آموزان، یكی از مهم‌ترین عوامل موفقیت آنها در جامعه است كه منجر به سازگاری و تطابق فرد با محیط و اجتماع می‌شود و افراد را به میزان لازم به استقلال و مسئولیت‌پذیری می‌رساند.
مرحله سوم: آموزش شیوه‌های حل مسأله و آموزش خود تعلیمی به دانش‌آموزان. اصطلاح آموزش خودكنترلی رفتار به اجرای روش‌های خودنظارتی، خودارزیابی، و خودتقویتی اشاره دارد. منظور از خودنظارتی، حفظ توجه فعال به رخداد افكار و رفتارهای هدفمند خاص است.
خودارزیابی به قضاوت در مورد میزان یا كیفیت رفتاری مربوط می‌شود كه در مقابل برخی از ملاك‌ها با استانداردهای موجود تغییر می‌كند.
خودتقویتی به اجرای تقویت توسط خود فرد، در صورتی كه یك معیار خاص برای رفتار در دست باشد، اشاره دارد.
شیوه‌های آموزشی حل مسأله و آموزش خودتعلیمی، از روش‌های مناسب برای خودكنترلی در دانش‌آموزان است.
آموزش حل مسأله، شامل آموزش راهبردهای منظم به افراد برای حل مسأله است. آموزش خودتعلیمی، شامل آموزش دانش‌آموزان است تا بتوانند در مواجهه با مشكل، از طریق خودبیانی، مسأله را برای خودشان حل كنند. دانش‌آموزان در این روش یاد می‌گیرند كه قبل از عمل فكر كنند و در مواقع مشكل آن را تشخیص دهند، راه‌حل‌های متفاوتی را در نظر بگیرند، به عواقب كار فكر كنند، موانع را پیش‌بینی كنند و برای كنترل رفتارشان راهبرد لازم را به خدمت گیرند.
باید به آنها آموزش داد كه یك راهبرد حل مسأله پنج مرحله‌ای را از طریق آموزش خودتعلیمی به خودشان بگویند.
پنج مرحله عبارت است از:
1. توقف كن! مشكل چیست؟
2. طرح‌ها چه هستند؟
3. بهترین طرح‌ها كدام‌اند؟
4. طرح‌ را اجرا كن!
5. آیا طرح نتیجه‌بخش بوده است یا نه؟
از آنها خواسته می‌شود كه خود را به این شیوه آموزش دهند و بدین وسیله راهبرد حل مسأله به تدریج در دانش‌آموزان درونی می‌شود.
در ابتدا برای ایجاد خودكنترلی رفتار لازم است چند مرحله طی شود.
مرحله نخست: استفاده از روش‌های اصلاح رفتار به وسیله‌معلم است؛ از جمله تقویت مثبت، محروم كردن، جریمه كردن، رهنمود دادن، حذف كردن و الگوسازی.‏
اما با توجه به محیط خارج از كلاس درس و ندادن پاداش و بازخورد مثبت فوری به دانش‌آموزان و وجود تفاوت بین كلاس درس و محیط بیرون از آن، ضرورت ایجاب می‌كند كه به دانش‌آموزان آموزش دهیم كه خودشان در مرحله بعدی بازخوردهایی را برای خود فراهم كنند؛ یعنی خود را تقویت كنند. بازخوردی كه خودكنترلی رفتار به وجود می‌آورد، همیشه توسط محیط ما فراهم نمی‌شود.
تحقیقات نشان داده‌اند كه شیوه‌های خودكنترلی رفتاری می‌تواند برای كاهش رخداد رفتارهای مخل، ناسازگارند، به كار برده می‌شود. برای مثال،‌ دانش‌آموزی ممكن است یاد بگیرد كه برای سرجای خود ماندن و بالا بردن دستش و با اجازه صحبت كردن، از خودكنترلی رفتاری استفاده كند.
راهبردهای زیر برای كمك به معلمان در آموزش خودكنترلی به دانش‌آموزان به شكل گروهی و انفرادی توصیه می‌شود.‏
‏1. برای آموزش 5 مرحله حل مسأله از روش الگوسازی و بازی ایفای نقش در كلاس به شكل گروهی استفاده كنید.
از یكی از دانش‌آموزان به عنوان فردی كه دچار مشكل شده است و به دنبال راه‌حل می‌گردد، استفاده كنید (همراه با اجرای نمایش).
2. از آنها بخواهید در مورد انواع مشكلاتی كه در كلاس با آنها مواجه می‌شوند، مثال‌هایی را روی كاغذ بیاورند و گروهی از دانش‌آموزان را انتخاب كنید و آن‌ها به شكل پانتومیم این مثال‌ها را در قالب نمایش اجرا كنند.
دیگر دانش‌آموزان هم مشكل را تشخیص دهند و راه حل‌هایی برای آن پیدا كنند.
3. نحوه مبارزه با عصبانیت و كنترل خشم را برای آنها توضیح دهید.
4. تكلیفی چند مرحله‌ای به آنها بدهید و از آنها بخواهید كه هر مرحله را با بیانی آرام برای خود بگویند و در حین انجام دادن هر مرحله، به خود بازخورد مثبت بدهند.
5. از دانش‌آموزان ناسازگار بخواهید كه قوانینی را برای كلاس وضع كنند.
6. از آنها بخواهید برای پاسخ‌گویی به سؤالاتی در مورد خودشان، از روی متنی كه محتوای آن متناسب با رفتار و ارائه قانون است، بنویسند.
7. قوانینی را در كلاس ارائه دهید و از دانش‌آموزان بخواهید كه با توجه به رعایت یا رعایت نشدن قانون، به پیامدهای مختلف آن فكر كنند و نظر خود را در هر مورد بگویند.
8. از آنها بخواهید برای كسانی كه قانون كلاس را رعایت نمی‌كنند، قوانینی وضع كنند.
9. زمانی كه دانش‌آموزی رفتار نامناسبی از خود نشان می‌دهد، از او بخواهید متنی را كه در آن به انواع رفتارهای نامناسب منجر به تنبیه اشاره شده است، رونویسی كند.
10. رفتار نامناسبی از دانش‌آموز ناسازگار را مشخص كنید و از او بخواهید طی روز هر چند بار كه آن رفتار خاص را انجام می‌دهد، آن را ثبت كند.
11. متنی از كتاب درسی‌شان را برای دانش‌آموزان بخوانید و از آنها بخواهید سؤالاتی را از آن متن استخراج و مطرح كنند.
12. گاهی اوقات برگه‌های امتحانی را به خود دانش‌آموزان برگردانید تا آن را تصحیح كنند.
13. زمانی كه دانش‌آموزی رفتار نامناسبی در كلاس انجام می‌دهد، از او بخواهید با توجه به معیار خودارزش‌یابی، رفتارش را از 1تا5 نمره‌گذاری كند.
14. زمانی كه دانش‌آموزی رفتار مناسبی انجام می‌دهد، او را تقویت كنید و بعد از چند بار پاداش، زمانی كه دوباره كار درستی كرد، از او بخواهید این بار خودش به خودش پاداشی بدهد. این كار را تكرار كنید تا زمانی كه روند خودتقویتی در دانش‌آموز شكل گیرد.
15. سعی كنید درتشویق دانش‌آموزان از پاداش‌های غیركلامی به پاداش‌های كلامی برسید و با كلام آنها را تحسین كنید. بعد از چند بار تحسین، از آنها بخواهید كه خودشان بعد از انجام دادن كارهای مثبت، خود را تحسین كلامی كنند.
16. با استفاده از تصویرسازی بینایی از آنها بخواهید كه خودشان را در انجام كار مثبتی تصور كنند توجه مثبت معلمشان را جلب كرده‌اند.
17. از دانش‌آموزان ناسازگار بخواهید كه با استفاده از شمارشگر مچی رفتار نامناسبشان را مورد نظارت قرار دهند و در پایان كلاس تعداد رفتار نامناسب را برای شما بیان كنند.
18. به آن‌ها بگویید بعداً هر بار رفتار مناسب (از پیش تعیین شده) به خود ژتونی پلاستیكی بدهند و بعد از این كه تعداد ژتون‌ها به حد قابل ملاحظه‌ای رسید، آن‌ها را به شما بدهند و از شما جایزه دریافت كنند.‏

نویسنده: زهرا حاتمی

Submit "راه هاي خودكنترلي رفتار" to Digg Submit "راه هاي خودكنترلي رفتار" to twitter Submit "راه هاي خودكنترلي رفتار" to del.icio.us Submit "راه هاي خودكنترلي رفتار" to StumbleUpon Submit "راه هاي خودكنترلي رفتار" to Google Submit "راه هاي خودكنترلي رفتار" to Facebook Submit "راه هاي خودكنترلي رفتار" to کلوب Submit "راه هاي خودكنترلي رفتار" to تبیان

برچسب ها: هیچ یک ویرایش برچسب ها
دسته بندی ها
روانشناسی و مشاوره

نظرات