روشهاى شناختى مقابله با تنیدگى در تعالیم اسلامى(توکّل به خدا)


سوره بقره



آیه 249 تا 251

(فلما فصل طالوت بالجنود قال ان الله مبتلیكم بنهر فمن شرب منه فلیس منى و من لم یطعمه فانه منى الا من اغترف غرفة بیده فشربوا منه الا قلیلا منهم فلما جاوزه هو و الذین آمنوا معه قالوا لا طاقة لنا الیوم بجالوت و جنوده قال الذین یظنون أنهم ملاقو الله كم من فئة قلیلة غلبت فئة كثیرة باذن الله و الله مع الصابرین - و لما برزوا لجالوت و جنوده قالوا ربنا أفرغ علینا صبرا و ثبت أقدامنا و انصرنا على القوم الكافرین - فهزموهم باذن الله و قتل داود جالوت و آتاه الله الملك و الحكمة و علمه مما یشاء و لولا دفع الله الناس بعضهم ببعض لفسدت الأرض ولكن الله ذو فضل على العالمین)

آیات مرتبط: 52 توبه

موضوعات: آرامش و تنش - روشهاى شناختى مقابله با تنیدگى در تعالیم اسلامى - توكل بر خدا

منبع: روانشناسى سلامت (2) - صفحه 757 و 758

در مواجهه با مسائل زندگى و نیل به موفقیت، به دو دسته از عوامل نیازمندیم:

الف: فراهم آوردن اسباب طبیعى، ب: شرایط روانى خاصى كه بتوانیم بهتر با مسایل مواجه شویم.

توكل باعث فراهم شدن این شرایط روانى است. گاهى سستى اراده، ترس، غم، اضطراب و عدم اشراف كامل بر موقعیت ها، باعث مى‏ شود نتوانیم از راه ‏حلهاى ممكن به شكل مطلوب بهره ببریم. توكل باعث تقویت اراده، و عدم تأثیر عوامل مخل روانى مى‏ شود. فرد با چنین باورى، اگر به موفقیت برسد و به هدف خود نایل شود، از نظر روانى به حالت تعادل خواهد رسید و اگر شكست بخورد، چون معتقد است كه خداوند، هم قادر به فراهم آوردن اسباب موفقیت انسانهاست و هم مصالح آنها را بهتر از خود آنان مى‏ داند، مى‏ پذیرد كه شكست ظاهرى به صلاح و نفع او بوده است و در نتیجه، از لحاظ روانى ضربه نخواهد خورد. بنابراین، توكل فرد را در سعى و كوشش در جهت حل مسایل زندگى و رسیدن به تعادل و سازگارى، تواناتر خواهد ساخت. او هیچ گاه در پیچ خم هاى زندگى، خود را در بن‏بست نمى ‏بیند؛ زیرا معتقد به علل ماوراى اسباب مادى است " مؤلف كتاب روانشناسى سلامت به افرادى اشاره مى‏ كند كه در شرایط بسیار طاقت فرسا، با برخوردارى از صفتى به نام «سخت رویى»، توانسته‏ اند با حفظ سلامت جسم و روان از این مهلكه‏ ها بگذرند و برخى از افرادى را كه در اردوگاه‏ هاى اسیران در جنگ جهانى دوم به سر مى‏برده ‏اند و سلامت خود را حفظ كرده‏ اند، از جمله این افراد نام برده است ".

مكانیزم تأثیر توكل به این صورت است كه اگر فرد در آن حالتها تنها به اسباب مادى توجه كند، به سادگى دست از عمل مى‏ كشد و ناامیدى او را از پاى در مى‏ آورد؛ " مثل قوم بنى ‏اسرائیل، در سرزمین فلسطین، كه بر خداوند توكل نكردند و به سخنان حضرت موسى گوش ندادند و نا امید شدند و خداوند نیز به آنها كمك نكرد و 40 سال سرگردان شدند (ر ك: سوره مائده، آیات 20 الى 26) " ولى فردى كه بر خدا توكل دارد، معتقد است كه نبود شرایط مادى باعث عدم تحقق یك رویداد و یا عدم حل مشكل نمى‏ شود؛ همان گونه كه در مورد حضرت ابراهیم (ع) چنین بود. در مواردى نیز یك گروه اندك در مقابل یك گروه بزرگ و قدرتمند مقاومت كرده و موفق شده ‏اند. " مثل قوم طالوت و رویارویى آنان با سپاه جالوت و شكست دادن جالوت (سوره بقره؛ آیات 246 الى 251) " آنان به سبب توكلى كه داشته‏ اند، نا امید نشده و از انجام تكالیف نمانده ‏اند. اینان نگران آینده نیستند؛ چون در هر صورت، به وظیفه عمل مى‏ كنند. " «قل هل تربصون بنا الا احدى الحسنیین» (سوره توبه؛ آیه 52) " بنابراین فرسودگى روانى و جسمانى آنها، بسیار كم خواهد بود.

قرآن، روانشناسی و علوم تربیتی-محسن عباس نژاد

سایت راسخون سابق