نظریه‏ هاى فرعى تربیت و ربط آن‏ها با نظریه ‏ى كلى


سوره بقره



آیه 255


(الله لا اله الا هو الحى القیوم لا تأخذه سنة و لا نوم له ما فى السماوات و ما فى الأرض من ذا الذى یشفع عنده الا باذنه یعلم ما بین أیدیهم و ما خلفهم و لا یحیطون بشى‏ء من علمه الا بما شاء وسع كرسیه السماوات و الأرض و لا یؤوده حفظهما و هو العلى العظیم)

آیات مرتبط: 282، 32 بقره

موضوعات: مبانى و اصول نظریه تعلیم و تربیت اسلامى - نظریه‏ هاى فرعى تربیت و ربط آنها با نظریه كلى - اصول یادگیرى در قرآن

منبع: گامى به سوى نظریه ‏پردازى در تعلیم و تربیت اسلامى - صفحه 129 و 130

نظریه‏ هاى فرعى تربیت و ربط آن‏ها با نظریه ‏ى كلى

تربیت اسلامى در روش و در بررسى زندگى انسان، از شیوه ‏هاى علمى، تاریخى، تحلیل فلسفى و غیره كمك مى ‏گیرد. اما رابطه ‏ى نظریه‏ هاى فرعى با نظریه ‏ى كلى را به صورت ذیل مى ‏توان بیان كرد:

نظریه‏ هاى یادگیرى، تغییرات ایجاد شده در رفتار انسان، در نتیجه‏ ى قرار گرفتن در معرض محرك یا محرك‏ها را تفسیر مى‏ كند. روان شناسان، رفتار انسان را به صورت‏ هاى گوناگون، مثلا رفتارهایى كه به نیازها، توانایى‏ ها، رغبت‏ ها و گرایش ‏هاى انسان مربوطند، تفسیر كرده و سرانجام به مبانى یا اصول یا نظریه ‏هایى دست یافته‏ اند كه یادگیرى انسان را به صورت‏هایى از جمله محرك و پاسخ، فعل شرطى، بازخورد، كل و جزء و غیره تفسیر مى‏ كند.

مفهوم یادگیرى در قرآن كریم و سنت شریف از مفهومى عام ناشى شده است كه حدوث رفتار انسان را تبیین مى‏ كند. اگر اقدام فرد یا جامعه با خواست خداى متعال منطبق باشد، خداى متعال، در یادگیرى را به رویش مى‏ گشاید.

خداى متعال مى‏ فرماید: (و اتقوا الله و یعلمكم الله؛ تقوا پیشه كنید، خدا به شما خواهد آموخت) " بقره / 282 " و یا مى‏ فرماید: (و لا یحیطون بشى‏ء من علمه الا بما شاء؛ به ذره ‏اى از علم وى، جز آن چه او مى‏ خواهد، احاطه پیدا نمى‏ كنند.) " همان / 255 " یا مى‏ فرماید: (قالوا سبحانك لا علم لنا الا ما علمتنا؛ گفتند پاك و منزهى جز آنچه به ما آموخته‏ اى، علمى نداریم) " همان / 32 "، اما اگر اقدام انسان با آن چه خداى متعال مقرر كرده، تعارض داشته باشد، گرایش یادگیرى به سوى امور ناصحیح بوده و آثار منفى بر جاى مى‏ گذارد.

با توجه به این قاعده، قرآن كریم و سنت شریف مبانى(اصولى) را دربر دارد كه رعایت آن‏ها براى یادگیرى لازم است.

آن اصول عبارت است از:

1- درهم آمیختن اصول نظرى و اقدامات عملى.
2- شكل دادن به گرایش ‏هاى دانش ‏آموز، قبل از فهم و گسترش معلومات.
3- توجه به استعداد شاگردان.
4- تشویق
5- سخت‏گیرى

درباره ‏ى طبیعت انسان متعلم و رعایت اسلام از عناصر طبیعى وى مطالبى بیان شد.

براى این كه آدمى به علم دست یابد و به حقیقت آن آگاهى پیدا كند، اسلام مجموعه ‏اى از مقررات، روش‏ها و قوانینى را وضع كرده كه از خلال آن، مى ‏توان ابزار و امكاناتى را به كار گرفت كه خداى متعال براى دست یابى به علم آفریده است. برخى از آن مقررات و روش‏ ها به قرار ذیل است:

1- بدون نظر و تفكر، از دیگران تقلید نكردن
2- به گمان اعتنا نكردن
3- رهانیدن عقل از هر حكمى كه مبتنى بر یقین نیست
4- به تدریج از محسوس به مجرد و از جزئى به كلى رسیدن
5- بررسى دقیق و آزمودن آرا و نظریه‏ ها قبل از پذیرش آنها


قرآن، روانشناسی و علوم تربیتی-محسن عباس نژاد

سایت راسخون سابق