اکراه، اجبار، و تحمیل: روشهایی آسیب زا از منظر قرآن

سوره بقره
آیه 256

(لا اكراه فى الدین قد تبین الرشد من الغى فمن یكفر بالطاغوت و یؤمن بالله فقد استمسك بالعروة الوثقى لا انفصام لها و الله سمیع علیم)

موضوعات: عوامل آسیب ‏زا در تربیت - اكراه، اجبار و تحمیل

منبع: روشهاى آسیب ‏زا از منظر تربیت اسلامى - صفحه 68

یكى از عوامل آسیب ‏زا، اكراه، اجبار و تحمیل است كه ممنوعیت آن را در دید شارع، مى ‏توان به دلیل‏ هاى زیر مستند كرد:

1. به شهادت آیات و روایات، یكى از شاخص ‏ترین ویژگى ‏هاى انسان، آزادى و اختیار اوست و اجبار و تحمیل، محروم كردن فرد از این موهبت الهى و بر خلاف شرع و عرف است.

2. به گواهى قرآن كریم، سنت الهى، مجبور كردن افراد بر پذیرش ایمان و اعتقاد دینى نیست. این نكته از آیه‏ هاى متعددى از جمله آیه (لا اكراه فى الدین) " بقره / آیه 256 " استفاده مى ‏شود.

3. سنت و سیره رسول خدا (ص) نیز پرهیز از جبر، فشار و تحمیل است. آیات و روایاتى كه در توصیف اخلاق و رفتار و نحوه برخورد پیامبر گرامى اسلام (ص) با افراد و قشرهاى گوناگون آمده و در این نوشتار نیز به مواردى اشاره شده، گواه بر این مطلب است.

4. منطق على (ع) نیز طرد اجبار و اكراه است. مواردى از سخنان آن حضرت با مردم و دستورهاى او به كارگزارانش، براى تأیید این مطلب در متن تحقیق ارائه گردید.

اساسى ‏ترین پیامد این روش، تربیت نشدن است؛ زیرا تربیت كردن، ایجاد اعتقاد و باور نسبت به برنامه تربیت و همراه ساختن مربى با آن است، و با اجبار و اكراه نمى‏ توان امرى قلبى و اعتقادى را ایجاد كرد؛ افزون بر آن، احساس حقارت، خودكم ‏بینى، عدم اعتماد به نفس، وابستگى و اطاعت كوركورانه، نفاق و دورویى، انتقام و اقدام تلافى‏ جویانه نیز از مواردى است كه اجبار و تحمیل مى‏ تواند در پى داشته باشد.


قرآن، روانشناسی و علوم تربیتی-محسن عباس نژاد

سایت راسخون سابق