بسم الله الرحمن الرحیم

نکات روان شناسی و علوم تربیتی در قرآن

بقره / آیه 11

(و اذا قیل لهم لا تفسدوا فى الأرض قالوا انما نحن مصلحون

آیات مرتبط: 61 تا 63 نساء - 12 بقره 

موضوعات: شخصیت در قرآن - مكانیسم‏هاى جبران - دلیل‏تراشى 

منبع: قرآن و روانشناسى - صفحه 342 و 343 

دلیل‏تراشى توجیه و دلیل‏تراشى، نوعى رفتار دفاعى عقل است كه انسان مى‏كوشد با استفاده از آن، انگیزه‏ها و اعمال ناپسند خود را توجیه كند یعنى تفسیر قابل قبولى از آنها ارائه دهد. منافقان و نیز كفار در بسیارى از اوقات به توجیه پناه مى‏بردند تا رفتارشان را به نحو قابل قبولى تفسیر كنند. مثلا با این كه در روى زمین فساد مى‏كردند، مى‏گفتند قصدشان اصلاح است و به این ترتیب به توجیه ]به اصطلاح[ معقول و مقبولى از كارهاى خود دست مى‏زدند. قرآن دلیل‏تراشى منافقان را چنین توصیف مى‏كند:  (و اذا قیل لهم لا تفسدوا فى الأرض قالوا انما نحن مصلحون - ألا انهم هم المفسدون ولكن لا یشعرون

«و هنگامى كه به آنها گفته شود در زمین فساد نكنید، مى‏گویند ما فقط اصلاح كننده‏ایم، آگاه باشید اینها همان مفسدانند ولى نمى‏فهمند.» " بقره / 12، 11 ".  (و اذا قیل لهم تعالوا الى ما أنزل الله و الى الرسول رأیت المنافقین یصدون عنك صدودا - فكیف اذا أصابتهم مصیبة بما قدمت أیدیهم ثم جآؤوك یحلفون بالله ان أردنا الا احسانا و توفیقا - أولئك الذین یعلم الله ما فى قلوبهم فأعرض عنهم و عظهم و قل لهم فى أنفسهم قولا بلیغا)
«و هنگامى كه به آنها گفته شود به سوى آنچه نازل كرده و به سوى پیامبر بیایید، منافقان را مى‏بینى كه از قبول دعوت تو اعراض مى‏كنند. پس چگونه موقعى كه بر اثر اعمالشان گرفتار مصیبتى مى‏شوند به سراغ تو مى‏آیند و سوگند یاد مى‏كنند كه منظور ما (از بردن داورى به نزد دیگران) جز نیكى كردن و توافق (میان طرفین نزاع) نبوده است. آنها كسانى هستند كه خدا آنچه را در دل دارند مى‏داند، از (مجازات) آنها صرف نظر كن و آنها را اندرز بده و با بیانى رسا نتایج اعمالشان را به آنها گوشزد نما»
" نساء / 61 - 63 ".