سوره بقره

آیه 7

(ختم الله على قلوبهم و على سمعهم و على أبصارهم غشاوة و لهم عذاب عظیم)

موضوعات: شخصیت در قرآن - انواع شخصیت - كافران

منبع: قرآن و روانشناسى - صفحه 336 تا 338

كافران

قرآن در آیات زیادى به كافران اشاره میكند و پاره‏اى از خصوصیات ویژه و اصلى براى آنها نام میبرد. این خصوصیات را میتوان به صورت زیر خلاصه كرد:

خصوصیات عقیدتى

عدم ایمان به یگانگى خدا، پیامبران، روز قیامت و رستاخیز و حساب

خصوصیات عبادى

به جز خدا چیزهایى را میپرستند كه نه سودى براى آنان دارد و نه زیانى

خصوصیات مربوط به روابط خانوادگى

ظلم: كافران، در رفتارشان با مومنان متجاوز هستند، آنها را مورد تمسخر قرار میدهند و به حقوقشان تجاوز میكنند و نیز امر به منكر و نهى از معروف مینمایند.

خصوصیات مربوط به روابط اجتماعى

قطع رابطه با خویشاوندان

خصوصیات اخلاقى

پیمان‏ شكنى، فسق و فجور و پیروى از هواى نفس و شهوات، غرور و تكبر.

خصوصیات انفعالى و عاطفى

نفرت و كینه نسبت به مومنان، حسادتشان به مومنان در نعمتهایى كه خداوند به آنها عطا فرموده است.

خصوصیات عقلانى و شناختى

جمود فكرى و ناتوانى در ادراك و تعقل، مهرزدگى بر دلهاى آنها تقلید كوركورانه از عقاید و سنتهاى پدران و فریب دادن خود.

تصویرى كه قرآن از شخصیت كافران ترسیم میكند این است كه آنها به توحید، پیامبران، كتب آسمانى، روز قیامت و رستاخیز و حساب و بهشت و دوزخ ایمان ندارند. آنها به تقلید از پدران خود به پرستش بتهایى میپردازند كه نه نفعى دارند و نه ضررى، نه میشنوند، نه سخن میگویند و نه تعقل میكنند. آنها دچار جمود فكریاند و از ادراك حقیقت توحید كه اسلام مردم را به آن فرا میخواند، عاجز هستند. به همین دلیل قرآن آنها را این گونه توصیف میكند:

(ختم الله على قلوبهم و على سمعهم و على أبصارهم غشاوة و لهم عذاب عظیم)

«خدا بر دلها و گوشهاى آنان مهر زده و بر چشمهاى آنها پرده افكنده شده» " بقره / 7 ".

آنها به مومنان به خاطر نعمتهایى كه خداوند به آنها عطا فرموده است حسد میورزند، و آنها را مورد نفرت و كینه و نیز تمسخر و آزار قرار میدهند و براى ایجاد مانع در راه پیشرفت اسلام پول خرج میكنند و در خصوص نفرت و ایذاى مومنان، حتى پیوندهاى خویشاوندى و قرابت را مراعات نمیكنند. آنها پیمان‏شكن، مغرور و مستكبر، و نیز انسان‏هاى مادى و سودجویى هستند كه تنها به متاع و لذتهاى دنیا میاندیشند از این رو، زندگیشان با فسق و فجور همراه است و در ارضاى هواى نفس و شهوترانى غوطه ‏ورند.

قبلا درباره مومنان دیدیم كه ایمان به توحید و روز رستاخیز و حساب، از خصوصیات اصلى شخصیت مومنان است كه در تمام خصوصیات دیگر تأثیرى بسزا برجاى مینهد، ایمان به مقوله‏ هاى فوق در واقع نیروى محركه و راهنماى مومنان در روند مشخصى از رفتار است كه آنها را از دیگران جدا میسازد اما ایمان نداشتن كافران به توحید و روز قیامت سبب میشود كه آنها این نیروى تنظیم كننده و هماهنگ كننده خصوصیات شخصیتى دیگر را از دست بدهند، نیرویى كه خصوصیات شخصیت را به سوى هدفى مشخص و روشن - كه همان عبادت خدا و در نظر داشتن رضایت او در كلیه اعمالى كه به امید مغفرت و رضایت پروردگار به طمع دریافت پاداش دنیوى و اخروى توسط انسان انجام میگیرد. راهنمایى میكند فقدان این هدف انگیزاننده و راهنماى رفتار، توازن را از شخصیت كافران سلب، و به مسیر ارضاى شهوات و لذات جسمانى و دنیوى منحرف میكرد، چنان كه توازن انفعالى آنان را طورى به هم میزد كه از مسلمانان، متنفر و به آنان كینه و حسد میورزیدند و رفتارى تجاوزگرانه با آنها در پیش میگرفتند و موجبات آزار ایشان را فراهم میآوردند. همین عدم تعادل در شخصیت كفار، باعث جمود فكرى و عدم آمادگى آنان براى پذیرش دعوت الهى، یعنى توحید و درك و جذب آن بود.

قرآن، روانشناسی و علوم تربیتی

محسن عباس نژاد

راسخون