سوره مبارکه بقره

آیه 25


(و بشر الذین آمنوا و عملوا الصالحات أن لهم جنات تجرى من تحتها الأنهار كلما رزقوا منها من ثمرة رزقا قالوا هذا الذى رزقنا من قبل و أتوا به متشابها و لهم فیها أزواج مطهرة و هم فیها خالدون)

آیات مرتبط: 277، 82 بقره - 57 آل عمران - 9 مائده - 88 كهف - 82 طه

موضوعات: اصول یادگیرى در قرآن - مشاركت فعالانه و تمرین عملى

منبع: قرآن و روانشناسى - صفحه 261 تا 263

مشاركت فعالانه

براى یادگیرى مهارتهاى حركتى لازم است یادگیرنده به انجام عملى این مهارتها و تمرین آنها تا یادگیرى كامل بپردازد. تمرین عملى، نه تنها در یادگیرى مهارتهاى حركتى مهم است، بلكه در یادگیرى علوم نظرى و رفتارهاى اخلاقى و فضایل و ارزشها و آداب و رفتار اجتماعى نیز اهمیت دارد. زیرا اگر انسان كارى را كه میخواهد یاد بگیرد خودش انجام دهد به سرعت و دقت یادگیرى خود كمك می كند. نتایج یكى از تحقیقات تجربى، این مسأله را روشن كرده است: افرادى كه برخى از كلمات مقابل خود را خود می خواندند در حفظ آنها سریعتر و موفقتر از كسانى بودند كه تنها معلم یا مسؤول آزمایشگاه آن كلمات را برایشان میخواند و آنها گوش مى‏دادند و نیز آنها موفقتر از كسانى بودند كه معلم ضمن خواندن كلمات، تصویر همان كلمات را براى آنها روى پرده به نمایش می گذاشت. " 1- محمد عثمان نجاتى، علم النفس فى حیاتنا الیومیه، ص 197 - 196 " نتیجه‏ ى این آزمایش، اهمیت مشاركت فعالانه را در كار «یادگیرى» نشان می دهد.

در قرآن مى‏بینیم كه به اصل «مشاركت فعال» عمل شده است. این مسأله از روشى كه قرآن در خصوص تعلیم خصلتهاى نفسانى پسندیده و اخلاق و عادتهاى رفتارى برتر در پیش گرفته است، روشن می شود. این روش در واقع همان آموزش مسلمانان از طریق تمرین عملى در انجام عبادتهاى مختلفى است كه قرآن آنها را به اداى آن مكلف كرده است. مثلا گرفتن وضو و خواندن نماز در اوقات معین در هر روز، نظافت و اطاعت و نظم و صبر و استقامت را به مسلمانان مى‏آموزند و روزه به آنان روحیه‏ ى اطاعت و پایدارى در تحمل سختی ها، و مهربانى نسبت به فقرا را یاد مى‏ دهد و حج، اطاعت و صبر در تحمل مشكلات را مى ‏آموزد.

قرآن در كنار تعلیم ایمان و عقاید دینى به مسلمانان، به تشویق و راهنمایى آنها در انجام عمل صالح، توجه زیادى كرده است. زیرا ایمان راستین بایستى در رفتار و عمل مؤمن تبلور یابد و چنین ایمانى تنها با آراسته شدن مؤمن به اخلاق نیكو و دوست داشتن خیر و خوبى براى مردم و پیشى گرفتن در انجام كارهایى كه موجب رضاى خداوند متعال و پیامبر بزرگوار (ص) است، امكان‏پذیر مى‏ باشد. به همین دلیل، ایمان در بسیارى از آیات قرآن همراه عمل صالح آمده است. آیات زیر نمونه‏ هاى از این مقوله هستند:

(و بشر الذین آمنوا و عملوا الصالحات أن لهم جنات تجرى من تحتها الأنهار...)

«به كسانى كه ایمان آورده‏ اند و عمل صالح دارند، بشارت ده كه باغهایى از بهشت براى آنهاست كه نهرها از زیر درختانش جارى است...» " 2- بقره / آیه 25 ".

(و الذین آمنوا و عملوا الصالحات أولئك أصحاب الجنة هم فیها خالدون)

«و آنها كه ایمان آورده‏ اند و اعمال صالح انجام داده ‏اند اهل بهشتند و همیشه در آن خواهند ماند.» " 3- بقره / آیه 82 ".
(ان الذین آمنوا و عملوا الصالحات و أقاموا الصلاة و آتوا الزكاة لهم أجرهم عند ربهم و لا خوف علیهم و لا هم یحزنون)
«كسانى كه ایمان آورده‏ اند و عمل صالح انجام داده‏ اند و نماز را بر پا داشتند و زكات را پرداختند، مزدشان نزد پروردگارشان است و نه ترسى بر آنهاست و نه غمگین مى‏ شوند.» " 4- بقره / آیه 277".
(و أما الذین آمنوا و عملوا الصالحات فیوفیهم أجورهم و الله لا یحب الظالمین)
«و اما آنها كه ایمان آوردند و عمل صالح انجام دادند خداوند پاداش آنها را به طور كامل خواهد داد و خداوند ستمكاران را دوست نمى‏ دارد.» " 5- آل عمران / آیه 57 ".
(وعد الله الذین آمنوا و عملوا الصالحات لهم مغفرة و أجر عظیم)
«خداوند به آنها كه ایمان آورده ‏اند و عمل صالح انجام داده ‏اند وعده‏ ى آمرزش و پاداش عظیمى داده است.» " 6- مائده / آیه 9".
(و أما من آمن و عمل صالحا فله جزاء الحسنى و سنقول له من أمرنا یسرا)
«و اما كسى كه ایمان بیاورد و عمل صالح انجام دهد پاداش نیكو خواهد داشت، و ما دستور آسانى به او خواهیم داد.» " 7- كهف / آیه 88".
(و انى لغفار لمن تاب و آمن و عمل صالحا ثم اهتدى)
«و من كسانى را كه توبه كنند و ایمان آورند و عمل صالح انجام دهند و سپس هدایت شوند، مى ‏آمرزم.» " 8- طه / آیه 82".

قرآن، روانشناسی و علوم تربیتی

راسخون