دمانس یک اختلال پیشرونده اعمال شناختی در زمینه هوشیاری کامل است که باعث اختلال فراگیر در قوای عقلانی (حافظه / توجه /تفکر / فهم) به همراه اختلال در خلق /شخصیت / قضاوت / رفتار اجتماعی می گردد. امروزه شیوع این اختلال در حال افزایش است.(بدللیل افزایش امید به زندگی و افزایش جمعیت سالمند) 5 درصد افراد بالای 65 سال در جامعه دمانس متوسط تا شدید دارند.(این آمار در افراد بالای 85 سال به 40-20 درصد می رسد)
مهمترین علامت دمانس اختلال در حافظه است ولی این علامت به تنهایی برای تشخیص کافی نیست و وجود علائم زیر نیز لازم است ( یکی از موارد زیر)
1- افازی (نوعی اختلال تکلم)
2- اپراکسی (نوعی اختلال عملکردی)
3- اگنوزی (نوعی اختلال ادراکی)
4- اختلال در عملکرد اجرایی (طرح ریزی – سازماندهی - انتزاع)

از دیگر علائم همراه که البته وجود آنها برای تشخیص الزلمی نمی باشد : نقص در حافظه – موقعیت یابی – ادراک – استدلال / اختلال در شخصیت – عاطفه – رفتار / 30-20 درصد بیماران توهم / 40-30 درصد بیماران هذیان / 50-40 درصد بیماران افسردگی و اضطراب

نکته مهم در مورد اختلال حافظه در دمانس˓ تدریجی (اغلب) و پیشرونده بودن سیر اختلال است و اینکه ابتدا حافظه اخیر دچار اختلال می شود. یعنی اینکه فرد ممکن است خاطرات زمانهای دور را بخوبی و درستی به یاد آورد ولی در مورد یاداوری وقایع اخیر مشکل دارد.(بخصوص در ابتدای سیر بیماری)
دمانس را بر حسب علل ایجاد کننده آن به انواع مختلف تقسیم می کنند.انواع شایعتر عبارتند از الزایمر / دمانس عروقی / دمانس مختلط الزایمر و عروقی
سایرانواع شامل :دمانس لوی بادی / پیک / فرونتوتمپورال / NPH/ HIV/ دمانس ناشی از الکل / دمانس عفونی / بیماری پارکینسون / بیماری هانتینگتون / ....

بیماریهای سیستمیک مزمن نیز می توانند در طی زمان باعث ایجاد دمانس شوند مثل : بیماری هیپوفیز – بیماری تیروئید / نارسایی کبد / دیالیز / پلاگر (کمبود اسید نیکوتینیک) با علائم دمانس + درماتیت + اسهال / کمبود فولات و ب 12 / مسمومیت با فلزات سنگین / .....پیش اگهی و درمان دمانس برحسب نوع آن متفاوت است.
نکته بسیار مهم اینکه هرگاه تشخیص دمانس (که بالینی است و پاراکلنیک تنها برای تایید تشخیص) گذاشته می شود اولین کار رد کردن علل برگشت پذیر (مثل: سیفلیس CNS/ کم کاری تیروئید/ کمبود ب12/ هماتوم سابدورال / اورمی/ ...) است.(در این موارد اگر درمان بموقع و زود انجام شود می تواند خیلی از علائم را برگرداند) پس در هنگام تشخیص بررسی علائم حیاتی / CBCdiff/ ESR/ سطح سرمی فولات و B12/ اب و الکترولیت / تست عملکرد کلیه و کبد و تیروئید / ECG/ انالیز ادرار / بررسی سم شناسی / گرافی مغز / CXR/ LP/ بررسی علل عفونی / ..... بر حسب مورد باید انجام شود.
از جمله تشخیصهایی که احتمال اشتباه آنها با دمانس وجود دارد می توان موارد زیر را نام برد :
اختلال حافظه طبیعی بدنبال سن بالا / افسردگی / دلیریوم / ...در مطلب بعدی به توضیح بیشتر در مورد الزایمر و دمانس عروقی می پردازیم

منبع:پزشک آنلاین