فشار رواني ،افسردگي و معنا درماني


اضطراب و افسردگي اختلال هايي هستند كه عموم مردم از آن رنج مي برند، بطوري كه بر اساس آمار سازمان جهاني بهداشت ، سيصد ميليون نفر از مردم جهان يعني حدود ۶ درصد از كل جمعيت در سطوح مختلف به اين بيماري رواني دچار هستند.
براساس تحقيقاتي كه در اروپا و ايالات متحده آمريكا به عمل آمد، حدود۹/ ۲۶ درصد زنان و ۵/ ۱۲ درصد از مردان در طول زندگي خود به بيماري افسردگي مبتلا بوده و در حدود ۳ درصد از جمعيت اين كشورها به بيماري اضطراب دچارهستند.
كتاب «نگاهي قرآني به فشارهاي رواني» با دستمايه قرار دادن مشكلات روحي و رواني و ذكر آمار و ارقام بين المللي تلاش كرده تا از منظر قرآن اين مشكلات را مورد بررسي قرار داده و راه حلي قرآني براي آن بيابد.
نويسنده كتاب با استناد به آمارها چنين مي گويد: نتايج يك برآورد جهاني نشان مي دهد كه ۱۵ تا ۲۵ درصد از كل بيماراني كه به پزشكان مراجعه مي كنند به بيماري رواني مبتلا بوده و يا مشكلات مهم رواني دارند و علاوه بر آن ۲۵ درصد از بيماران جسمي نيز با مشكلات رواني روبه رو هستند.
به اين ترتيب بين ۴۰ تا ۵۰ درصد از مراجعه كنندگان به پزشكان در سراسر جهان از مشكل رواني رنج مي برند كه از اين ميان افسردگي و اضطراب شايع ترين نوع اين نوع بيماري ها به شمار مي رود.
آمار بهداشت جهاني حاكي از آن است كه كشورهاي انگلستان ، فنلاند، اسكاتلند و ايرلند از نظر سطح ابتلا به بيماري هاي رواني در رأس كشورهاي جهان قراردارند و در آمريكا نيز حدود ۳ درصد از بودجه ملي اين كشور براي معالجه فشار رواني افراد هزينه مي شود.
مجموع اين آمار و برآوردها نشان مي دهد با وجود ورود جهان به دنياي مدرن و استفاده از روش هاي جديد در درمان بيماري ها، هنوز متخصصان حوزه بيماري هاي رواني در درمان اين نوع بيماري ها عاجز هستند. در حقيقت گسترش بيماري هاي رواني در دنيا در سال هاي پس از جنگ جهاني دوم تاكنون سبب شده است تا سازمان جهاني بهداشت مبادرت به تاسيس بخش خدمات بهداشت رواني در سازمان بين المللي كند. مصرف سالانه پنج بيليون واحد آرام بخش و ۱۶۰ هزار تن آسپرين در جهان ، حاكي از آن است كه اين بيماري به طور گسترده اي در جوامع مختلف و به خصوص در كشورهاي توسعه يافته و صنعتي به پيش مي راند.
در ايران نيز بررسي ها نشان مي دهد كه حدود ۴۵ تا ۵۵ درصد از مراجعه كنندگان به پزشك مبتلا به اختلال رواني هستند. افزايش خسارت ها و ضايعات ناشي از اين بيماري در ابعاد مختلف زندگي بشر به گونه اي است كه از آن با عنوان بيماري تمدن جديد ياد مي كنند.
در اين ميان، عده اي از مبتلايان به اين نوع بيماري ها براي رهايي از صدمات آن به آيين هاي سنتي و يا اديان الهي روي آورده اند و از تعاليم اديان الهي براي درست زيستن و به تبع آن كاهش استرس ها و فشارها بهره گيرند. روان شناسان ديني براين باورند كه آيين اسلام به دليل روش هاي روانشناختي كه در هدايت بشر بهره گرفته است ، از جمله بهترين مكاتب و اديان الهي است كه مي تواند به بشر قرن حاضر در حل اين بيماري ياري رساند. آيين اسلام در قرون متمادي توانست ميليون ها نفر را در شرايط جغرافيايي و فرهنگي مختلف تحت تأثير خود قرار دهد و توانست براي زندگي آنها قوانين جديد و خاصي را مطرح كند.
اين كارشناسان بر اين باورند كه اين آيين براي پيشبرد اهداف خويش در جوامع مختلف از ديدگاه هاي روان شناختي بهره جسته كه رهاورد اين ديدگاه سبب تربيت استادان بسياري در علوم مختلف و تدوين كتاب هاي بي شمار در علم نفس ، اخلاق و عرفان شده است .
در روزگاري كه اروپاييان پيكر ديوانگان را پناهگاه شيطان مي دانستند و براي راندن جن و روح خبيث انواع شكنجه را بر اين دردمندان روا مي داشتند، پزشكان مسلمان براساس گفتار پيامبر، ديوانگان را بيمار مي خواندند و از روش هاي روان درماني براي معالجه و بهبود آنها بهره مي گرفتند.
پزشكان مسلمان كه در آغاز راه شاگردان مكتب بقراط و جالينوس به شمار مي رفتند، از قرن دوم و سوم هجري به بعد پس از ترجمه آثار، به طب يوناني نظم و ترتيب داده و در اين علوم بر آنان پيشي گرفتند. پزشكان مسلمان توانستند آثار گرانبهايي را در زمينه طب از خود به يادگار گذارند كه تا قرن هفدهم ميلادي متون درسي دانشگاه هاي اروپايي به شمار مي رفت .
از ميان پزشكان مسلماني كه در زمينه روان شناسي در طب اسلامي تلاش كرده اند، مي توان از زكرياي رازي ياد كرد كه از وي كتاب طب النفوس يا طب روحاني به جاي مانده است كه در شمار كهن ترين آثار بهداشت رواني جاي دارد. رازي به تأثير رواني بيماري ها توجه داشت و معتقد بود كه طبيب جسم بايد روانپزشك نيز باشد.
ابن سينا ديگر طبيب ايراني است كه ۱۶اثر طبي را به رشته تحرير درآورده است. وي مقاله نخست كتاب شفا را به مباحث نفس اختصاص داده و به بررسي تشويش ، افسردگي و علل آن پرداخته است . وي به تأثير رواني بيماري ها و نيز تأثير روان در بيماري ها توجه داشت و بخشي از كتاب النبض را به هيجان اختصاص داده و در فصل عشق در كتاب قانون به تفصيل از امراض رواني سخن گفته است .
علي بن ربن طبري ، علي ابن عباس اهوازي ، سيد اسماعيل جرجاني وخواجه نصيرالدين طوسي از ديگر پزشكاني بودند كه به بررسي بهداشت رواني از منظر اسلامي توجه كرده اند.
علت اين همه توجه بزرگان طب اسلامي به بحث بهداشت رواني را مي توان به اهتمام قرآن به امنيت و آرامش رواني جست و جو كرد كه در آيات وحي به آن اشاره شده است . از اين رو در روزگار جديد كه زمانه فروريختگي مرزها و آشوب زدگي ذهن بشري است ، استفاده از چنين روش هايي در كاهش بيماري هاي رواني مي تواند موثر باشد.
كتاب «نگاهي قرآني به فشارهاي رواني» كه توسط حجت الاسلام والمسلمين سيد اسحاق حسيني كوهساري به رشته تحرير درآمده ، حاصل پژوهشي در قرآن است كه به چيستي اضطراب و فشارهاي رواني و راهكارهاي درمان آن مي پردازد. نويسنده اين كتاب بر اين باور است كه امروزه با گسترش علوم و به ويژه در حوزه علوم انساني ، جنبه اعجازي قرآن ، ظهوري تازه يافته و زمينه تحقيقات جديد درباره آن را فراهم كرده است . وي با توجه به زمينه هاي روان شناسي قرآن گفته است كه برخي از دانشمندان براي رفع بيماري هاي رواني بشري از آيات قرآن بهره گرفته اند.
اين كتاب بر اساس طرح نشانه شناسي ، سبب شناسي و درمان ، شكل گرفته و تلاش دارد تا به شناخت فشار رواني ، انگيزش و عوامل آن پرداخته و در انتها با ارائه راهكارهايي براي مقابله با فشارهاي رواني ، مردم را راهنمايي كند. كوهساري در اين كتاب به بررسي عوامل فشار رواني پرداخته و برهم خوردن تعادل حياتي بدن ، خستگي ، بيماري هاي مزمن ، خرافات و تصورات باطل و باورهاي اعتقادي و ديني را از جمله علل اين نوع فشارها مي داند. نويسنده اين كتاب با استناد به آيات قرآن، روش هاي مقابله با استرس را در دو بخش كاهش ابتلا به فشار رواني و مهار آن به هنگام بروز اين نوع فشارها معطوف كرده است . وي با تأكيد بر اصل آرامش رواني در بازگشت به فطرت آورده است : در اسلام سير صعودي و نزولي فطرت سبب مي شود تا عناويني چون قلب سليم و قلب بيمار در آيات و روايات قرآني نمود پيدا كند.

منبع: