تالار روانشناسی و مشاوره آنلاین ازدواج، خانواده، تحصیلی همیاری
زمان کنونی:  مهمان عزیز خوش‌آمدید. (ورودعضــویت)

تالار همیاری نسبت به محتویات تبلیغات مسئولیتی ندارد.

کانال رسمی همیاری در تلگرام ads مشاوره قبل از ازداج مشاوره قبل از ازدواج




روش آزمایش (experimental method) - کنترل متغیرها زمان کنونی: 
کاربران در حال بازدید این موضوع: برای دسترسی به این بخش باید ورود کنید
نویسنده:محسن عزیزی
آخرین ارسال:محسن عزیزی
پاسخ ها 2

روش آزمایش (experimental method) - کنترل متغیرها

حالت موضوعی | حالت خطی
  1. ارسال:1#
    محسن عزیزی آواتار ها
    کنترل متغیرها

    نمونهٔ بارز روش علمی، روش آزمایش است که در آن پژوهشگر، شرایط را به‌دقت، و غالباً در آزمایشگاه، کنترل می‌کند و دست به اندازه‌گیری‌هائی می‌زند تا روابط بین متغیرها را کشف کند. متغیر به خصلتی گفته می‌شود که مقادیر گوناگونی بتواند داشته باشد. برای مثال، هدف آزمایش ممکن است کشف ارتباط بین دو متغیر حافظه و خواب باشد (مثلاً بخواهیم مشخص کنیم که توانائی یادآوری خاطرات کودکی در نتیجهٔ بی‌خوابی کاهش می‌یابد یا نه). به‌همان اندازه که توانائی به‌خاطر سپردن به‌شیوهٔ نظامدار با میزان خواب تغییر کند، می‌توان نتیجه گرفت که به‌همان نسبت ارتباط منظمی بین این دو متغیر وجود دارد.
    امکان کنترل دقیق متغیرها مشخصه‌ای است که روش آزمایش را از سایر روش‌های مشاهدهٔ علمی متمایز می‌کند. هرگاه آزمایشگر در پی کشف این نکته برآید که آیا توانائی یادآوری بستگی به میزان خواب دارد یا نه، برای کنترل مقدار خواب می‌تواند ترتیبی فراهم آورد که چند گروه آزمودنی شب را در آزمایشگاه بگذرانند. به گروه اول ساعت ۱۱ شب و به گروه دوم ساعت ۱ بعد از نیمه شب اجازهٔ خواب داده می‌شود، و گروه سوم تا ساعت ۴ بعد از نیمه شب بیدار می‌ماند. در مرحلهٔ بعد، آزمایشگر افراد هر سه گروه را همزمان، مثلاً ساعت ۷ صبح، از خواب بیدار می‌کند و همهٔ آنها را دوباره با تکلیف قبلی حافظه آزمون می‌کند تا معلوم شود که یاد‌آوری کسانی که بیشتر خوابیده بودند بهتر است یا کسانی که کمتر خوابیده بودند.
    در این بررسی مقدار خواب، متغیر مستقل (independent variable) نامیده می‌شود چون مستقل از کارهائی است که آزمودنی انجام می‌دهد (تعیین مقدار خواب آزمودنی با آزمایشگر است نه با خود آزمودنی). مقدار یادآوری، متغیر وابسته (dependent) نامیده می‌شود چون مقادیر آن نهایتاً تابع مقادیر متغیر مستقل فرض می‌شود. متغیر مستقل متغیری است که آزمایشگر آن را دست‌کاری می‌کند، و متغیر وابسته متغیری است که آزمایشگر آن را مشاهده می‌کند. متغیر وابسته تقریباً همواره شاخصی از رفتار آزمودنی است. برای بیان وابستگی متغیری به متغیر دیگر از عبارت 'تابعی است از' استفاده می‌شود. برای مثال، در آزمایش مورد بحث می‌گوئیم که توانائی یادآوری آزمودنی‌ها تابعی است از میزان خواب آنها.

    برای روشن ساختن تفاوت متغیر مستقل با متغیر وابسته به ذکر آزمایشی دربارهٔ تأثیر ماری‌جوآنا (marijuana) برحافظه می‌پردازیم. در یکی از این‌گونه آزمایش‌ها، پس از ورود آزمودنی‌ها به آزمایشگاه، به‌هریک از آنها مقداری ماری‌جوآنا به‌صورت شیرینی داده می‌شد. نوع شیرینی و دستورهائی که به آزمودنی‌ها داده می‌شد برای همه یکسان بود، اما مقدار ماری‌جوآنا برای هر گروه، متفاوت و به‌ترتیب معادل ۵، ۱۰، ۱۵ و ۲۰ میلی‌گرم تی‌اچ‌سی (THC)، ماده‌ٔ فعال ماری جوآنا، بود.

    از آزمودنی‌ها پس از خوردن ماری‌جوآنا خواسته می‌شد فهرست‌هائی از واژه‌های نامربوط به یکدیگر را به‌خاطر بسپارند. یک هفته بعد آزمودنی‌ها دوباره به آزمایشگاه آمدند و از آنها خواسته شد واژه‌هائی را که به‌یادشان مانده از حفظ بگویند. درصد واژه‌های به‌یاد مانده در هر گروه در (شکل ماری‌جوآنا و حافظه) نشان داده شده است. ملاحظه می‌کنید که مقدار یاد‌آوری به‌صورت تابعی از مقدار مصرف ماری‌جوآنا در زمان مطالعهٔ فهرست‌ها، کاهش یافته است.

    - مار‌ی‌جوآنا و حافظه:
    آزمودنی‌ها پس از مصرف مقادیر مختلف تی‌اچ‌سی که مادهٔ فعال ماری‌جوآنا است فهرست‌هائی از واژه‌ها را به‌خاطر سپردند. با آزمون‌های یادآوری (recall) که یک هفته بعد اجراء گردید میزان یادآوری مطالب به‌یاد مانده اندازه‌گیری شد. این شکل رابطهٔ بین مقدار داروی مصرفی (متغیر مستقل) و نمرهٔ یادآوری (متغیر وابسته) را نشان می‌دهد (نقل از دارلی - Darley و همکاران، a ۱۹۷۳).

     

    آزمایشگران قبل از آمدن آزمودنی‌ها به آزمایشگاه برنامهٔ دقیقی تنظیم کرده، و به‌جز مقدار مصرف ماری‌جوآنا سایر شرایط را ثابت نگه داشته بودند، از جمله: محیط کلی آزمایش، دستورالعمل آزمودنی‌ها، مطالب حفظ کردنی، فرصت یادسپاری، و شرایط حاکم بر ارزیابی میزان یادآوری. تنها عاملی که در این چهار گروه متفاوت بود میزان مصرف ماری‌جوآنا، یعنی تغییر مستقل، بود. متغیر وابسته عبارت بود از مقدار مطالب به‌یاد مانده پس از یک هفته. مقدار مصرف ماری‌جوآنا به واحد میلی‌گرم تی‌اچ‌سی، و حافظه برحسب درصد واژه‌های به‌یاد مانده اندازه‌گیری شد. آزمایشگران، رابطهٔ بین متغیر مستقل و متغیر وابسته را به‌صورت نمودار ارائه کردند (شکل ماری‌جوآنا و حافظه). نکتهٔ آخر اینکه تعداد آزمودنی‌ها درحدی بود (۲۰ نفر در هر گروه) که منطقاً بتوان انتظار داشت در صورت تکرار آزمایش در گروه دیگری از آزمودنی‌ها نتایج مشابهی به‌دست آید. معمولاً از حرف n برای نمایش تعداد آزمودنی‌های هر گروه استفاده می‌شود. در مطالعهٔ حاضر، n برابر با ۲۰ نفر بود.

    روش آزمایشی را خواه در آزمایشگاه یا خارج از آن می‌توان به‌کار گرفت. برای مثال، در مطالعات مربوط به چاقی، برای بررسی تأثیر روش‌های مختلف کنترل وزن، می‌توان این روش‌ها را در گروه‌های جداگانه و در عین حال شبیه یکدیگر به اجراء درآورد.

    آنچه در روش آزمایش اهمیت دارد منطق‌کار است نه محل آن. برخی آزمایش‌ها نیز در آزمایشگاه‌های ویژه انجام می‌شود، و عمدتاً به این دلیل که کنترل ارائهٔ محرک‌ها و به‌دست آوردن اندازه‌های دقیق رفتاری مستلزم استفاده از ابزارهای بسیار دقیق است.

    روانشناسی عمومی هیلگارد-فصل اول

    ویستا
    پاسخ با نقل و قول

  2. ارسال:2#
    محسن عزیزی آواتار ها
    روش آزمایش (experimental method) (۲)



       طرح آزمایش

    اصطلاح طرح آزمایش به‌شیوهٔ گردآوری داده‌ها اطلاق می‌شود. ساده‌ترین طرح‌های آزمایش، طرح‌هائی هستند که در آنها آزمایشگر متغیر مستقلی را تغییر می‌دهد و تأثیر آن تغییر را بر یک متغیر وابسته مطالعه می‌کند. از آنجا که همه‌چیز به‌جز متغیر مستقل ثابت نگهداشته می‌شود، در پایان آزمایش می‌توان برای مثال چنین اظهارنظر کرد، 'به‌شرط ثابت ماندن سایر عوامل، پابه‌پای افزایش X، مقدار Y کاهش می‌یابد.' همان‌طور که از مثال‌های زیر برمی‌آید قالب کلی عبارت فوق، صرفنظر از محتوای آن قابل تعمیم است:

    - 'با افزایش مقدار مصرف تی‌اچ‌سی، مقدار مطالب به‌یادمانده کاهش می‌یابد' .

    - 'هراندازه کودکان برنامه‌های خشونت‌بار تلویزیونی را بیشتر تماشا کنند به‌همان اندازه رفتارشان با کودکان دیگر بیشتر پرخاشگرانه می‌شود.'

    - 'هرقدر بخش وسیعتری از ناحیهٔ معینی از مغز بیمار آسیب دیده باشد به‌همان نسبت بیمار اختلال بیشتری در بازشناسی چهره‌ها نشان می‌دهد' .

    - 'هراندازه شخص مدت زمان بیشتری تحت استرس (فشار روانی) باشد به‌همان اندازه بیشتر احتمال دارد به زخم‌های گوارشی دچار شود' .

    گاهی هدف آزمایش، بررسی تأثیر بود و نبود وضعیت واحدی است (در اینجا متغیر دوارزشی - وجود یا عدم یک وضعیت - مطرح است). در این موارد طرح آزمایش مستلزم دو گروه آزمودنی است: گروه آزمایش (experimental group) که در وضعیت موردنظر قرار می‌گیرد و گروه گوا (control group) که در آن وضعیت قرار نمی‌گیرد. برای مثال، فرض کنید می‌خواهید میزان خاطرات‌ به‌یاد ماده از سال سوم ابتدائی این افراد به آنان نشان داده می‌شود، ولی به گروه گواه عکسی ارائه نمی‌شود. اگر در این شرایط، گروه آزمایشی در مقایسه با گروه گواه رویدادهای بیشتری را به‌خاطر می‌آورند می‌توان عملکرد بهتر از آنها را ناشی از ارائهٔ سرنخ بصری (visual prompt) به گروه آزمایشی دانست.

    در برخی موارد، محدود کردن پژوهش به‌بررسی تأثیر فقط یک متغیر مستقل مسلماً نتایج محدودی به‌دست می‌دهد. گاهی لازم است اثر تعاملی چند متغیر مستقل را بر یک یا حتی چند متغیر وابسته مطالعه کنیم.
    بررسی‌هائی که در آنها چند متغیر به‌طور همزمان تغییر می‌کنند، آزمایش‌های چندمتغیری (multivariate) نامیده می‌شوند، و در پژوهش‌های روانشناسی فراوان به‌کار می‌روند. برای مثال، در آزمایشی که دربارهٔ یادآوری رویدادهای سال سوم ابتدائی ذکر کردیم، آزمایشگر ممکن است بخواهد علاوه بر ارائه یا عدم ارائه تصویر کلاس سوم، تأثیر ارائه یا عدم ارائه نام معلم سال سوم را نیز در میزان یادآوری رویدادها بررسی کند. در این مورد چهار گروه آزمودنی خواهیم داشت. ۱. عکس همراه با نام معلم، ۲. عکس بدون ذکر نام معلم، ۳. ذکر نام معلم بدون ارائه عکس، و ۴. نه نام معلم ارائه می‌شود و نه عکس. در این شرایط انتظار می‌رود که هم عکس و هم نام معلم به افزایش یادآوری کمک کنند، به این معنی که گروه‌های ۲ و ۳ عملکردی بهتر از گروه ۴، و گروه ۱ بهترین عملکرد را داشته باشد.


       اندازه‌گیری

    روانشناسانی که از روش آزمایش استفاده می‌کنند غالباً مجبور هستند به زبان مقدار و کمیت سخن بگویند. گاهی اوقات می‌توان متغیرها را به کمک وسایل فیزیکی اندازه‌گیری کرد، مثلاً برحسب مدت زمان محرومیت از خواب یا مقدار داروی تجویزشده. در مواردی‌ هم می‌توان متغیرها را به‌گونه‌ای مقیاس‌بندی کرد تا نوعی رتبه‌بندی میسر شود. برای مثال، روان‌درمانگر برای درجه‌بندی احساس پرخاشگری بیمار می‌تواند از مقیاسی پنج درجه‌ای با تقسیمات 'هرگز' ، 'به‌ندرت' ، 'گاهی' ، 'اغلب اوقات' ، و 'همیشه' استفاده کند. به این ترتیب، برای بیان دقیق‌تر نتایج، معمولاً اعدادی به متغیرها اختصاص داده می‌شود. این فرآیند، اندازه‌گیری (measurement) نام دارد.

    در آزمایش‌ها معمولاً نه یک آزمودنی، بلکه گروه نمونه‌ای از آزمودنی‌ها مورد اندازه‌گیری قرار می‌گیرند، و به این ترتیب حاصل هر آزمایش داده‌هائی است متشکل از سلسله اعدادی که باید تلخیص و تفسیر شوند. برای این منظور به‌علم آمار نیاز داریم - رشته‌ای که با نمونه‌گیری از داده‌های یک جامعهٔ آماری و استنتاج دربارهٔ آن جامعه براساس داده‌های نمونه سروکار دارد. آمار نه تنها در پژوهش آزمایشی بلکه در دیگر انواع پژوهش‌ نیز نقش مهمی ایفاء می‌کند. (هدف بحث حاضر این است که خواننده به‌صورتی کلی با مسائل اندازه‌گیری و آمار آشنا شود. بحث مفصل‌تر در این‌باره در پیوست شماره ۳ کتاب زمینه روانشناسی هیلگارد جلد ۲ آمده است.) رایج‌ترین شاخص آماری میانگین است. میانگین صرفاً اصطلاحی فنی برای معدل حسابی است و مقدار آن برابر است با حاصل‌جمع نمره‌ها بخش بر تعداد نمره‌ها. در مطالعاتی که در آنها از یک گروه آزمایشی و یک گروه گواه استفاده می‌شود باید به مقایسه دو میانگین پرداخت: میانگین نمره‌های افراد گروه آزمایش، و میانگین نمره‌های گروه گواه. البته تفاوت دو میانگین مورد توجه است.

    هرگاه تفاوت دو میانگین زیاد باشد می‌توان آن را به‌همان صورت مهم تلقی کرد، اما اگر مقدار تفاوت بسیار کم باشد چه می‌توان گفت؟ شاید خطاهای تصادفی در اندازه‌گیری‌ها راه یافته باشد. و اگر این تفاوت‌ها ناشی از وجود چندنمرهٔ بسیار بالا یا بسیار پائین باشد، چه باید کرد؟ آمارشناسان برای حل این‌گونه مسائل، آزمون‌هائی برای تعیین معنی‌دار بودن تفاوت‌ها به‌دست داده‌اند. وقتی روانشناس اظهار می‌دارد که تفاوت بین گروه آزمایش و گروه گواه را 'از لحاظ آماری معنی‌دار می‌داند' مقصودش این است که در مورد داده‌ها آزمون آماری به‌عمل آمده و معلوم شده که تفاوت مشاهده شده قابل اعتماد است. به‌عبارت دیگر، آزمون آماری نشان می‌دهد که تفاوت مشاهده‌شده حقیقتاً ناشی از تأثیر متغیر مستقل و نه حاصل بازی بدفرجام عوامل تصادفی یا وجود چند مورد افراطی است.


    روانشناسی عمومی هیلگارد-فصل اول

    ویستا
    پاسخ با نقل و قول

کاربران دعوت شده

علاقه مندي ها (Bookmarks)

علاقه مندي ها (Bookmarks)

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •