بقراط حکیم (460-337 ق.م ) پزشک و و دانشمند بزرگ یونانی که به پدر علم پزشکی شهرت دارد و نیز بنیان گذار روش های عینی و دقیق مانند شرح حال نگاری در تشخیص و درمان نا بهنجاری های روانی و اختلالات رفتاری می باشد، احتمالا اولین کسی است که اختلالات رفتاری را به ترشحات بدن نسبت داده است. او این ترشحات بدن یا اخلاط مختلف را که سبب مزاج ها و طبایع مختلف در انسان ها می گردد را به چهار دسته تقسیم میکند و مراحل رشد را با توجه به این مزاج ها توضیح میدهد و مشخصات رفتاری و شخصیتی هر دوره و احتمال ثبات و یا اختلال در یک دوره را گزارش می هد.

بقراط معتقد بود که اختلال روانی یا رفتاری به علت آسیب مغزی یا بیماریهای مغزی و یا زیاد شدن نسبت یکی از ترشحات بدن یا اخلاط چهارگانه ایجاد می شود. بقراط عقیده داشت این چهار خلط به طور عادی در مقاطعی از دوران رشد انسان غالب است لذا ویژگی مزاجی خاصی را به همراه دارد و نیز احتمال ثبات و یا اختلال در هر دوره می رود.

این چهار مزاج عبارتست از :

1- دموی یا خونی:

این دوره خون بر سیر اخلاط غالب است ، از کودکی تا پانزده سالگی به طول می انجامد. در این دوره محیط بدن گرم و مرطوب است و بنابر این زمینه های رشد کاملا مساعد می باشد. جنب و جوش ، شادابی ، طراوت از مشخصات این دوره است و درک مفاهیم برای فرد سطحی می باشد ، مساله و مشکل ، معنای چندانی ندارد و نیز به آینده بی توجه است.

2- صفرایی:

از پانزده سالگی تا حدود 35 سالگی غلبه صفرا به شدت خود می رسد. محیط بدن در این دوره سرد و مرطوب است . تلاش ،جستجوگری ، بی قراری ، تندخویی و حالات بسیاری از نوجوانی ، از ویژگی های این مقطع رشد است.

3- سوداوی:

از 35 سالگی تا حدود 60 سالگی ،سودا بر سایر اخلاط تسلط دارد. محیط بدن در این دوره گرم و خشک است. از ویژگی های این دوره و این نوع شخصیت،بروز حکمت در گفتار و کردار ،ارائه پند واندرز، ظهور معرفت و عقل ، انتظام در امور زندگی ، درو اندیشی و صحت نظر در عواقب امور ، ثبات در رای و کم شدن تلون است.

4- بلغمی :

از حدود 60 سالگی به بعد بلغم بر سایر اخلاط غلبه پیدا می کند . محیط بدنی در این دوره سرد و خشک است . مشخصات این دوره و این نوع شخصیت :پیری،ناتوانی،لاغری،کم شدن نیرو،فراموشی،بی حالی، بی خوابی ، عدم شفافیت مو و پوست می باشد.

همانگونه که اشاره شد گذر از مراحل فوق امری طبیعی و عادی است و معمولا انسان ها این مراحل را یکی پس ار دیگری طی می کنند اما ترشحات افراطی هر یک از این موراد یا تثبیت یا بازگشت به یکی از دوره ها، باعث اختلالات رفتاری خاصی می شود. برای مثال، ترشح بیش از حد سودا باعث خلقی افسرده و مالیخولیایی ، صفرا باعث زود خشمی و عصبانیت ، خون باعث شادی و خوشحالی سطحی و بلغم سبب سردی و بی عاطفگی می شود.

بقراط معتقد است که تفاوت بین رفتارهای انسان طبیعی و غیر طبیعی در ماهیت و کیفیت رفتار های انان نیست بلکه تنها در کمیت و میزان آن نوع رفتار می باشد. تقسیم بندی انواع شخصیت بقراط و نیز اعتقاد او به علت اختلالات رفتاری هنوز هم قابل استفاده می باشد و منسوخ نیست.


منبع: اختلالات رفتاری ، مریم سیف نراقی و عزت الله نادری