صرف نظر از گروه های خونی A,B,AB,O گروه های خونی دیگری وجود دارند. یکی از گروه های خونی وجود عامل ارهاش یا عدم آن است.
از سالیان دراز متوجه شده بودند که گاهی اوقات نوزاد بعضی از مادران در زیامان های دوم و سوم دچار بیماری یرقان شده و به علت همولیز گلبول های قرمز خون و کم خونی شدید فوت میکند. در سال 1939 واینر و لانداشتاینر متوجه شدند که خون اکثریت افراد انسانی ماده ای وجود دارد که خون نوعی میمون به نام ماکاکوس روزس 1 را آگلوتینه (به هم چسباندن گلبول های سرخ) سپس همولیز (پاره شدن گلبول های سرخ) می کند. لذا افراد انسانی را به دو دسته تقسیم کردند: یکی گروهی که این عامل را دارند و دیگری گروهی که این عامل را ندارند. چون اول اسم میمون نامبرده RH است لذا این عامل را RH نامیدند.
انتقال عامل ارهاش یا عدم انتقال آن یک مسئله ارثی است و تجربه ثابت کرده اگر پدر ارهاش مثبت و مادر ارهاش منفی داشته باشند در بارداری اول مقداری از عامل ارهاش جنین که از پدرش گرفته داخل خون مادر می شود و در خون مادر ماده ضد ارهاش آن به عنوان آنتی کور می سازد و همین آنتی کور در زایمان های بعدی باعث خراب شدن خون جنین شده و بیماری به وجود می آورد که کرنیکتروس نامیده می شود که عبارت از رسوب املاح آهن حاصل از خراب شدن گلبول های سرخ نوزادان در سلول های مغز می باشد. این بیماری یک آنسفالوپاتی بیلی روبین است و ضایعات آن بیشتر در مخچه و مخ و نخاع شوکی است. اثر سمی بیلی روبین روی مغز دو یا سه روز بعد از تولد آغاز می شود و علت آن حفاظت جنین توسط جفت و کبد مادر است . یرقان حاصله از این بیماری باعث عقب ماندگی ذهنی ، فلج مغزی ، حرکات کره ای شکل ، اختلالات انقباضی عضلات و اختلالات گویایی و حتی کری می شود.

مسلم است که اگر خون پدر و مادر هر دو ارهاش مثبت یا ارهاش منفی باشد یا پدر ارهاش منفی و مادر مثبت باشد اتفاق نخواهد افتاد.
اگر احیانا ارهاش مادری منفی باشد و قبلا ارهاش مثبت به عللی تزریق کرده باشد حتی ممکن است کودک اول نیز به این ناراحتی مبتلا شود.
اگر پدر هموزیگوت ارهاش مثبت باشد مسلما کودک ارهاش مثبت خواهد بود لذا بیماری حتمی است.
اگر پدر هتروزیگوت باشد کودک در 50 درصد موارد ارهاش مثبت بوده و به نسبت یک دوم اتفاق می افتد .


معمولا کودکانی که از بین نمی روند به علت رسوب مواد حاصله از همولیز در مغز دچار عقب ماندگی ذهنی و عوارض عصبی عضلانی شدید می شوند. اخیرا بلافاصله بعد از زایمان ارهاش نوزاد را تعیین می کنند اگر مثبت بود آمپول های گاماگلوبین ضد ارهاش به مادر تزریق می شود تا از ایجاد آنتی کور ضد ارهاش جلوگیری به عمل آورد و ناراحتی های بعدی به وجود نیاید.

بعضی ها برای جلوگیری از این ناراحتی در سه ماهه آخر حاملگی های بعدی به تزریق گاماگلوبین ضد ارهاش اقدام میکنند که اثر آن در جلوگیری از بیماری نوزاد در زایمان های بعدی بسیار ضعیف است.
تزریق خون به دخترخانومها اگر ارهاش آنها قبلا تعیین نشده است باید از خون همگروه و ارهاش منفی باشد. معمولا کودک مبتلا پس از به دنیا آمدن ضعیف است و اکثرا قبل از موعد به دنیا می آید. جفت بزرگتر و جثه نوزاد کوچکتر از طبیعی است و اکثرا پف آلود و زرد رنگ است که بلافاصله خونش باید تعویض و خون همگروه ارهاش منفی تزریق شود. اخیرا با روش آمینوستتیزیس و اندازه گیری بیلی روبین مایع کیسه آب می توان شدت عدم تجانس ارهاش مادر و جنین پی برد.





منبع: روانشناسی کودکان و نوجوانان استثنایی، دکنر میلانی فر

1- Macaques Rhesus