آیه 83

(و اذ أخذنا میثاق بنى اسرائیل لا تعبدون الا الله و بالوالدین احسانا و ذى القربى و الیتامى و المساكین و قولوا للناس حسنا و أقیموا الصلاة و آتوا الزكاة ثم تولیتم الا قلیلا منكم و أنتم معرضون)

آیات مرتبط: 36 نساء - 151 انعام

موضوعات: رفتار حمایتى - شیوه‏ هاى شناختى - سالمندان و سلامت روانى - وظیفه خانواده در ارضاى نیازهاى روانى سالمندان

منبع: اسلام و بهداشت روان (2) - صفحه 53، 52

وظیفه‏ ى خانواده در ارضاء نیازهاى روانى سالمند

نظام ارزشى مبتنى بر مذهب، به سالمندان از نظر مادى و معنوى التفات خاصى دارد و یك راهنماى با ارزش براى تداوم احترام و تأمین اجتماعى جمعیت سالمند است. بنابراین تأمین نیازهاى روانى، اقتصادى و اجتماعى سالمندان در ساختار خانواده و برنامه‏ ریزى براى بهره‏ گیرى از استعدادها، تجارب و مهارت هاى آنان در فعالیت‏هاى اجتماعى از اهمیت اساسى برخوردار است.

در اسلام هر یك از افراد خانواده در رابطه با دیگران وظایف و مسئولیتهایى دارد كه موظف به رعایت و انجام آن است. اهمیت حقوق والدین به حدى اهمیت دارد كه خشنودى الهى در گرو رضا و خشنودى والدین است و خداوند رعایت حقوق والدین را پس از رعایت حق خود دانسته است " بقره / آیه 83، انعام / 151، نساء / 36 ".

از جمله حقوق والدین اطاعت فرزندان است، آیات قرآن و روایات نشان مى ‏دهند كه از والدین باید اطاعت كرد. مگر در آن هنگام كه آنان دعوت به شرك و معصیت كنند. از دیگر حقوق والدین نیكوكارى به آنها است. جلوه ‏اى از احسان به پدر و مادر مراقبت و رفع نیازهاى اولیه و متعالى آنها است. نیكوكارى و خوش اخلاقى نسبت به آنان، خوددارى از اهانت به والدین، طلب مغفرت از خدا، تواضع و فروتنى نسبت به آنها، حمایت از آنان از دیگر حقوق والدین سالمند است.

در دین اسلام توصیه مى‏ گردد كه سالمندان در خانه و در كنار فرزندانى زندگى كنند كه عمرى به تربیت و پرورش آنها همت گماشته و سرمایه عمر و جوانى را در آن راه گذارده‏ اند. در جامعه اسلامى براساس بینش مذهبى اداره زندگى سالمند و تأمین نفقه آنها به عهده فرزندان با رعایت الاقرب فالاقرب است و اگر فرزندان نبودند نوه‏ ها عهده ‏دار این وظایف هستند و اگر پسر نبود، دختر این وظیفه را به عهده مى‏ گیرد.

شایان ذكر است كه رابطه والدین با فرزندان معمولا به صورت تبادلى است كه در قبال كمك‏ هایى كه خانواده به سالمند مى‏ كند، سالمند نیز با پذیرفتن نقش ‏هاى جدید در درون خانواده، فرزندان را یارى مى‏ دهد. گروهى از محققان نتیجه گرفته‏ اند كه درصد افراد سالمندى كه به فرزندان خود كمك مى‏ كنند، بیشتر از افرادى است كه از فرزندان خود فقط كمك دریافت مى‏ دارند. بنابراین خانواده باید نقش‏ هایى را كه انجام آنها براى سالمندان میسر است مثل حضور در صف ‏ها براى خرید، نگهدارى از كودكان، نگهدارى و آبیارى گلدانها و نظایر آن را به آنها واگذار نمایند تا از این طریق، سالمند بیشتر احساس مفید بودن كند و نیز روابط درون خانوادگى بهبود یابد، بنابراین خانواده ‏هایى كه تحت تأثیر افكار و تعالیم اسلامى مى‏ باشند امر اداره سالمند و حمایت از او را به عهده گرفته و در چنین خانواده‏ هایى سالمند روانه خانه سالمندان نمى‏ گردد.

قرآن، روانشناسی و علوم تربیتی-محسن عباس نژاد

سایت راسخون سابق