حسد در قرآن

سوره بقره

آیه 109


(ود كثیر من أهل الكتاب لو یردونكم من بعد ایمانكم كفارا حسدا من عند أنفسهم من بعد ما تبین لهم الحق فاعفوا و اصفحوا حتى یأتى الله بأمره ان الله على كل شى‏ء قدیر)

آیات مرتبط: 79 قصص - 54 نساء - 5 یوسف - 27 مائده - 5 فلق - 105 بقره

موضوعات: رفتار - عواطف انفعالى - حسد

منبع: قرآن و روانشناسى - صفحه 136 تا 140

حسد

حسد نوعى حالت انفعالى است كه انسان در آن حالت احساس مى‏ كند سخت مایل است در جاى شخص دیگرى كه داراى نعمتى است قرار گیرد و آرزو مى‏ كند كه آن نعمت از او زوال یابد تا خود صاحب آن شود مثلا گاهى انسان به كسى كه صاحب ثروتى فراوان است حسد مى‏ ورزد و آرزو مى‏ كند چنین ثروتى از آن او باشد. قرآن در نقل ماجراى قارون، این نوع حسادت را توصیف كرده است؛ آنگاه كه قارون با زینت و تجمل بسیار در میان قومش ظاهر شد و عده اى از مردم به او حسادت ورزیدند و آرزو كردند اى كاش آنها نیز مانند قارون داراى اموال فراوان و طلا مى‏ بودند. مى‏ فرماید:

(فخرج على قومه فى زینته قال الذین یریدون الحیاة الدنیا یا لیت لنا مثل ما أوتى قارون انه لذو حظ عظیم)

«آنگاه قارون (روزى) با زیور و تجمل بسیار بر قومش درآمد، مردم دنیاطلب (كه او را دیدند) گفتند اى كاش همان قدر كه به قارون از مال دنیا دادند به ما هم عطا مى‏ شد كه وى بهره ‏اى بزرگ و حظ وافرى را داراست.» " قصص / آیه 79 ".

این نوع حسادت در میان بسیارى از مردم رواج دارد و خیلى از آنها دوست دارند كه به مال و فرزند و سلامت جسمى و موفقیت اشخاص در زندگى، كه خداوند به آنها عطا فرموده است، حسد بورزند. قرآن حسادت یهود و مشركان را نسبت به پیامبر اكرم (ص) در فضیلت نبوت، كه خداوند آن را ویژه‏ ى پیامبر (ص) قرار داده و همچنین حسادتشان را نسبت به مؤمنانى كه داراى فضیلت ایمان و هدایت هستند كه آن نیز از سوى پروردگار به آنها اختصاص یافته، توصیف كرده است.

(ما یود الذین كفروا من أهل الكتاب و لا المشركین أن ینزل علیكم من خیر من ربكم و الله یختص برحمته من یشاء و الله ذو الفضل العظیم)

«هرگز كافران اهل كتاب و مشركان مایل نیستند كه بر شما (مسلمانان) چیزى از جانب خدا نازل شود (لیكن خدا به فضل و رحمت خویش هر كه را بخواهد مخصوص گرداند) و خدا صاحب فضل عظیم است.» " بقره / آیه 105 ".

(أم یحسدون الناس على ما آتاهم الله من فضله فقد آتینا آل ابراهیم الكتاب و الحكمة و آتیناهم ملكا عظیما)

«آیا حسد مى‏ ورزند (یهود) با مردم (یعنى با مسلمانان) چون آنها را خدا به فضل خود برخوردار فرمود كه البته ما بر آل ابراهیم (ع) (حضرت محمد (ص)) كتاب و حكمت فرستادیم و به آنها ملك و سلطنتى بزرگ عطا كردیم.» " نساء / آیه 54 ".

(ود كثیر من أهل الكتاب لو یردونكم من بعد ایمانكم كفارا حسدا من عند أنفسهم من بعد ما تبین لهم الحق فاعفوا و اصفحوا حتى یأتى الله بأمره ان الله على كل شى‏ء قدیر)

«بسیارى از اهل كتاب آرزو و میل آن دارند كه شما را از ایمانتان به كفر برگردانند به سبب حسدى كه بر ایمان شما برند بعد از آن كه حق بر آنها آشكار شد پس اگر از آنها به شما مسلمانان ستمى رسید درگذرید و مدارا كنید تا هنگامى كه فرمان خدا (به جنگ یا صلح) برسد كه البته خدا بر هر چیز قادر و تواناست.» " بقره / آیه 109 ".

گاه در میان برادران نیز موضوع حسادت پیش مى‏ آید، مثلا یك برادر نسبت به مواهب گوناگونى كه خدا به برادرش عطا كرده است حسادت مى‏ ورزد. به همین دلیل یعقوب (ع) به یوسف (ع) هشدار داد كه ماجراى خواب خود را براى برادرانش بازگو نكند، زیرا از حسادت آنها نسبت به یوسف بیمناك بود كه مبادا او را مورد اذیت و آزار قرار دهند.

(قال یا بنى لا تقصص رؤیاك على اخوتك فیكیدوا لك كیدا ان الشیطان للانسان عدو مبین)

«یعقوب گفت كه فرزند عزیز زنهار خواب خود را بر برادران حكایت مكن كه (به اغواى شیطان) به تو مكر و حسد خواهند برد زیرا دشمنى شیطان بر آدمیان بسیار آشكار است.» " یوسف / آیه 5 ".

نخستین حسدى كه در روى زمین به وقوع پیوست حسادت قابیل نسبت به برادرش هابیل بود، آن گاه خداوند قربانى هابیل را پذیرفت ولى قربانى قابیل را نپذیرفت و این موضوع براى قابیل انگیزه ‏اى شد كه برادرش را بكشد.

(و اتل علیهم نبأ ابنى آدم بالحق اذ قربا قربانا فتقبل من أحدهما و لم یتقبل من الآخر قال لأقتلنك قال انما یتقبل الله من المتقین)

«و بخوان بر آنها به حقیقت و راستى حكایت دو پسر آدم (قابیل و هابیل) را كه تقرب به قربانى جستند از یكى پذیرفته شد و از دیگرى پذیرفته نشد (قابیل كه قربانیش قبول نشد به برادرش هابیل) گفت من تو را البته خواهم كشت (هابیل) گفت (مرا گناهى نیست) كه خدا قربانى پرهیزكاران را خواهد پذیرفت.» " مائده / آیه 27 ".

حسادت مانند غیرت در انسان كینه و نفرت بر مى‏ انگیزد و او را وا مى ‏دارد كه آرزو كند شخص محسود دچار آزار و اذیت شود و گاهى نیز انسان را به تجاوز و آزار وى وامى‏ دارد، همان طور كه قابیل برادرش هابیل را كشت و یا برادران یوسف (ع) او را به درون چاه افكندند. " همچنین كینه‏ ى شیطان به آدم (ع)، در نتیجه حسادت او به آن حضرت بود كه باعث اخراج او از بهشت شد " از آن جا كه حالت حسادت، منجر به تنفر از شخص محسود و آزردن او و نیز تجاوز به وى مى‏ شود، خداوند از ما مى‏ خواهد كه از شر افراد حسود به او پناه ببریم.

(و من شر حاسد اذا حسد)

«و از شر حسود بدخواه چون آتش رشك و حسد برافروزد (به خدا پناه مى ‏برم).» " فلق / آیه 5 ".

قرآن، روانشناسی و علوم تربیتی-محسن عباس نژاد

سایت راسخون سابق