مراحل رشد زبان از نظر ویگوتسکی

لئو ویگوتسکی رشد زبان و زبان آموزی را در زمره ی رشد سایر فعالیتها و عملکردهای ذهنی که مستلزم بکارگیری رمز و نشانه هستند (مانند حافظه و تفکر) می پندارند و برای آن تفاوت خاصی قائل نیست . او مراحل رشد این نوع عملکردهای ذهنی را به طور کلی در چهار مرحله معرفی می کند و رشد گفتار و زبان را نیز در همان چهارچوب کلی بررسی و مطرح کرده است. به نظر ویگوتسکی مراحل رشد زبان و سایر عملکردهای ذهنی به قرار زیر است:

مرحله ی ابتدایی یا طبیعی زبان

این مرحله بیشتر جنبه ی رشد جسمی و بدنی دارد. رشد زبان در این مرحله، کم و بیش با گفتار پیش عقلانی و اندیشه پیش کلامی مطابقت دارد. زمان این مرحله تا حدود یک سالگی است.

مرحله آغاز کاربرد و استفاده عملی از زبان

در این مرحله استفاده عملی و ابزاری از زبان آغاز می شود و به تدریح کاربردهای بیرونی و عینی آن توسعه می یابد و زبان پیشرفت زیادی می کند. به طوری که زبان از اندیشه جلوتر می افتد و کودک به ساخت های نحوی زبان تسلط پیدا می کند. ویگوتسکی نظر پیاژه را در این زمینه که می گوید دستور زبان جلوتر از منطق، و اندیشه از زبان عقب تر است، را مورد تأکید قرار می دهد. این دوره در فاصله سنین 3 تا 6 سالگی است.

مرحله درک مفاهیم نیمه مجرد در زبان

ذهن کودک در این مرحله از لحاظ واژه و معانی توسعه بیشتری پیدا می کند و حافظه هم پیشرفت و غنای زیادی دارد. و تفکر با زبان همگام و منطبق می شود. کودک در این مرحله می تواند مسائل ذهنی و مجرد را به کمک عینیت دادن و استفاده از عملکردهای بیرونی (نیمه مجسم و مجسم کردن) حل کند. مثلاً میتواند اعمال ریاضی را به کمک تجربه ها مجسم و تصاویر بفهمد و مسایل ریاضی را حل کند. زمان این دوره بین سنین 6 تا 10 سالگی است.

مرحله ی تفکر انتزاعی و بیان مفاهیم مجرد در زبان

در این مرحله تفکر مستقل ازعملکردهای بیرونی می شود. اعمال ذهنی و مفاهیم مجرد و انتزاعی نیاز به عینیت بخشیدن ندارد. ذهن و تفکر کودک میتواند به صورت مستقل و مجرد استدلال کند زبان و اندیشه تحت تأثیر یکدیگرند. به این معنی که اندیشه کلامی، و کلام اندیشه ای میشود. این مرحله از سنین 11-12 سالگی آغاز میشود و تا دوران بزرگسالی ادامه دارد.


منبع: مقایسه ی تأثیر رویکرد تکیه گاه سازی و روش اکتشافی بر آگاهی واج شناختی کودکان پیش دبستانی شهرستان ماکو در سال تحصیلی 88-89؛ جعفرصادق کاظم زاده

اختصاصی همیاری