اشاره: روش پی آر تی از جمله روش‌های کمک کننده به والدین و کودکان اوتیسم است. خانم صدیقه فراهانی که چند سالی است در زمینه اوتیسم تجربه‌های بسیاری دارد و به تازگی هم پایگاه اطلاع‌رسانی اوتیسم با مدیریت او فعال شده است. از این پس برای ما در چند بخش نکاتی را درباره روش پی آر تی خواهند نوشت. بخش اول این گفتار از نظر شما گرامیان می‌گذرد.

صدیقه‌ فراهانی

روش PRT بر خلاف بعضی روشها مثل ABA (البتهPRT خودش یکی از رویکردهای ABA هست ) نظم و ترتیب خاصی ندارد لذا نمی‌توان آنرا خیلی دسته‌بندی شده و کلاسیک ارائه داد . ضمن اینکه تکنیک‌ها و ظرافت‌هایى دارد که باید حضوری گفته شود. ولی سعی می کنم تا حد امکان در قالب چند قسمت این رویکرد درمانی برای کودکان اوتیسم و چگونگی استفاده از آن را توضیح دهم.
ابتدا اصول PRT و سپس یک سری تمرین و بازی را بیان می‌کنم . برای اینکه مطالب طولانی و خسته کننده نشود، در هر نوبت سعی می‌کنم دو اصل با تمرینات مورد نیاز برای آنها ارا ئه شود. امیدوارم مورد استفاده عزیزان قراربگیرد.

اصل اول :

کودک محور

در این روش نسبت به روشهای دیگر ،کودک آزادی عمل بیشتری دارد چه در انتخاب وسیله بازی و چه مکان بازی . کودک برای آموزش مجبور نیست در یک اتاق دربسته باشد و با چیزی آموزش ببیند که مربی برایش انتخاب کرده است ،بلکه به این صورت است که مربى یک سری اسباب بازی رو جلو دید بچه اما دور از دسترس او(مثلا روی طاقچه ، کمد یا چیزی شبیه آن ) قرار می‌دهد، و کودک با اشاره یا کلام یکی از آنها را انتخاب می‌کند ، حالا نوبت مربی است که کنترل آن اسباب بازی را به عهده بگیرد و با خلاقیت شخصی، فاکتورهای قابل آموزش آن اسباب بازی را آموزش دهد .مثلاً اسم ،اندازه ، روشن خاموش کردن و فاکتورهای دیگه که در مثال‌هاو تمرین‌هاى بعدی روشن تر خواهد شد .

اصل دوم:

آموزش رفتارهای محوری


اسم این روش از همین رفتارهای محوری گرفته شده . PRT مخفف (pivotal response treatment) است . یعنی به جای پرداختن به رفتارهای جزئی روی چند رفتار محوری کار می شود که این رفتارها می تواند تغییرات جدی در حوزه های دیگر نیز ایجاد کند. رفتارهای محوری شامل : انگیزه ، پاسخگویی به نشانه‌های متعدد ، خودگردانی و آغازگری در تعامل اجتماعی است.

اکنون به توضیح موارد بالا مى پردازم.

۱ – انگیزه

یکی از مشکلات و موانع جدى در امر آموزش کودکان اوتیستیک فقدان انگیزه است . چون این افراد علاقه مندی‌های محدودی دارند آموزش موارد دیگر به آنها بسیار دشوار است. بنابراین باید قبل از آموزش ،انگیزه آنها را بالا برد وآنها را به سطح بالایی از هیجان رساند .
مثال: شما می خواهید کلمه تاب را به کودک آموزش دهید ، اگر صرفاً یک کارت با عکس تاب به او نشان دهید .کودک انگیزه لازم را برای گفتن تاب ندارد . به جای آن شما می توانید او را روی تاب بنشانید(در پارک یا خانه ) و او را با هیجان و خنده تاب دهید وقتی که کودک به ا ندازه لازم هیجانی شد و از شما طلب بازی(یا تاب)بیشتری کرد، بازی را متوقف کنید ، تاب را آماده حرکت نگه دا شته توجه و نگاه کودک را به طرف خود بگیرید وکلمه تاب را به حالت سئوالی تکرار کنید ، “تا ب” ؟ وقتی کودک کلمه را گفت ، حتی اگر کامل “تاب” را نگوید و چیزی شبیه آن بگوید ، مثل “تا” ، یا “دا” ، شما با هیجان و تشویق زیاد او را تاب دهید .
از طرف دیگر غذاها و نوشیدنی‌ها‌یی که بچه‌ها دوست دارند موقعیت‌های خوبی برای آموزش در منزل برای والدین فراهم می‌کند ، خوراکی‌های مورد علاقه بچه‌ها را به رایگان و بی زحمت در اختیارشان نگذارید. اینها بهترین وسیله برای بالابردن انگیزه در آنهاست ، در ابتدا برای گرفتن آنها حتماً گریه‌ها و عصبانیت زیادی خواهند داشت، ولی اندک اندک می‌آموزند که برای گرفتن خوراکی‌ها باید کلماتی که شما می‌گوئید را تکرار کنند.

همچنان که در ابتدای این نوشته آوردیم، اصل اول PRT کودک محوری است. یکی از دستاوردهای بزرگ این ویژگی بالا بردن انگیزه است ، طییعی است که وقتی کودک خودش چیزی را انتخاب کند، بیشترین انگیزه را نیز برای آموزش دارد.و طبیعتاً چیزی را بهتر یاد می‌گیرد که با بالاترین انگیزش و هیجان آموخته باشد. وقتی کودک خموده و کسل است بهتر است خودمان را خسته نکنیم .
یادمان باشد که تکالیف سخت را قبل از کارهایى قرار دهیم که کودک بیشترین علاقه را به آنها دارد ، این علاقه می‌تواند خوراکی باشد ، رفتن به پارک ، دیدن کارتون ، انجام یک بازی خاص یا حتی یک گیم کامپوتری .
بعضی والدین از علاقه و چسبندگی زیاد فرزند شان به کامپیوتر یا وسایل خاصی مثل تسبیح ، شکایت دارند ، حتی گاهی می‌شنوم که کلاً کامپیوتر را جمع می‌کنند یا آن وسایل مورد علاقه‌شان را پنهان می کنند . اتفاقاً خود این علاقه شدید ، یک برگ برنده است در دست شما که متاسفانه در اکثر موارد سوخت مى‌شود، بدون اینکه بهره لازم از آن برده شود. بخصوص وسیله‌ای مثل کامپیوتر که ابزاری بسیار مفید برای آموزش است ،البته به شرط آنکه کنترل آن بیشتر دست والدین یا مربی باشد . وگرنه وسیله‌ای خواهد شد برای فروبردن کودک در دنیای خودش ، بدون هیچ بهره خاصی.


منبع و مطالب بیشتر در مورد این روش :