سوره بقره

آیه 197


(الحج أشهر معلومات فمن فرض فیهن الحج فلا رفث و لا فسوق و لا جدال فى الحج و ما تفعلوا من خیر یعلمه الله و تزودوا فان خیر الزاد التقوى و اتقون یا أولى الألباب)

موضوعات: آرامش و تنش - روشهاى عاطفى، معنوى مقابله با تنیدگى - عبادات - فوائد روانى حج

منبع: قرآن و روانشناسى - صفحه 399 تا 401

حج

«حج» از نظر روانى داراى فواید مهمى است، زیرا زیارت خانه‏ ى خدا در مكه‏ ى مكرمه و زیارت مسجد و قبر رسول خدا (ص) در مدینه‏ ى منوره و نیز زیارت منازل وحى و اماكنى كه یادآور فداكاری هاى مسلمانان صدر اسلام است، به مسلمانان آن چنان نیروى روحى عظیمى مى‏ بخشد كه گرفتاری ها و هموم زندگى را از او زایل مى‏ كند و او را در احساس خوشبختى و آرامش و امنیت فرو مى‏ سازد.
علاوه بر این، انجام مناسك حج، نوعى تمرین براى تحمل سختی ها و گرفتاری ها، و نوعى ممارست در فروتنى است. تمام لباسهاى فاخر از تن درآورده مى‏ شود و از لباس ساده ‏ى حج (احرام)، چه ثروتمند یا فقیر، به طور یكسان استفاده مى‏ كنند، این خود باعث تقویت روابط برادرانه میان همه‏ ى مسلمانان، از نژادها و ملتها و طبقات اجتماعى مختلف مى‏ شود، همه در مكانى واحد اجتماع مى‏ كنند و به پرستش خداوند متعال و دعا و تضرع به درگاه او مى‏ پردازند. این گردهمایى بزرگ مسلمانان از ملتهاى مختلف، فرصتى فراهم مى‏ آورد تا با هم مأنوس شوند و یكدیگر را بشناسند و روابط دوستانه برقرار كنند.
انجام مناسك حج، تمرینى براى مهار كردن نفس و حكومت بر شهوات و انگیزه ‏هاى نفسانى است، زیرا شخص محرم از انجام كارهایى از جمله، نزدیكى با زنان، مجادله، اظهار دشمنى، ناسزاگویى و به طور كلى ارتكاب گناهان و منهیات خداوندى ممنوع است و همین به انسان مى ‏آموزد كه در معاشرت با مردم و انجام كارهاى نیك و برخوردهاى انسانى، موفق باشد.
(الحج أشهر معلومات فمن فرض فیهن الحج فلا رفث و لا فسوق و لا جدال فى الحج و ما تفعلوا من خیر یعلمه الله و تزودوا فان خیر الزاد التقوى و اتقون یا أولى الألباب)
«حج در ماههاى معینى است، و كسانى كه (با احرام و شروع مناسك حج) حج را بر خود فرض كرده ‏اند (باید توجه داشته باشند كه) در حج آمیزش جنسى با زنان و گناه و جدال نیست و آنچه از كارهاى خیر انجام دهید خدا مى ‏داند و زاد و توشه تهیه كنید كه بهترین زاد و توشه پرهیزگارى است و از من بپرهیزید اى صاحبان عقل.» " بقره / 197 ".
بنابراین، حج از این دیدگاه، جهاد با نفس است، جهادى كه انسان در جریان آن مى‏ کوشد نفس خود را تزكیه كند و در برابر خواسته‏ ها و انگیزه‏ هاى نفسانى بایستد و خود را در تحمل سختیها و انجام كارهاى خیر و محبت به دیگران تمرین دهد. از حسن بن على (ع) منقول است، مردى نزد پیامبر (ص) آمد و عرض كرد:
«من انسانى ترسو و ضعیف هستم» پیامبر فرمود: «به جهادى برو كه سختى ندارد و آن حج است.» " السید سابق: السنه، ص 626. «مقصود از سختى نداشتن جهاد در حج، شاید در مقایسه با جهاد در برابر دشمن باشد كه توأم با سختیها و دشواریهاى فراوان است.» - م ".
اصولا بر مسلمانان پوشیده نیست كه حج مبرور گناهان را مى‏ آمرزد و وقتى مسلمان از حج بر مى‏ گردد مثل این است كه تازه از مادر متولد شده باشد. در حدیثى كه بخارى و مسلم نقل كرده ‏اند آمده است:
«كسى كه حج بگزارد و فساد و فسق انجام ندهد، چون از حج باز مى‏ گردد مانند روزى است كه از مادر متولد شده باشد.» از عبدالله بن مسعود (رض) منقول است كه رسول خدا (ص) چنین فرمود:
«حج و عمره را پشت سر هم انجام دهید، زیرا حج و عمره، فسق و گناه را از بین مى‏ برد چنانكه دم آهنگرى ناخالصی هاى آهن و طلا و نقره را از بین مى‏ برد و پاداش حج مبرور چیزى جز بهشت نیست.» این حدیث را نسائى و ترمذى نقل كرده ‏اند " همان مأخذ، ص 627، 626 ".
بدون شك، حج مبرور و پذیرفته شده، موجب آمرزش گناهان است، و گزارنده ‏ى حج، با دلى شاد و لبریز از احساس امنیت و آرامش و جمعیت خاطر از حج بر مى‏ گردد و همین احساس خوشبختى و امنیت، چنان نیروى عظیمى به او مى‏ بخشد كه تمام گرفتاری ها و سختی هاى زندگى و آنچه را كه موجب تشنجات عصبى و اضطراب او شده است، نادیده مى‏ گیرد و فراموش مى‏ كند.

قرآن، روانشناسی و علوم تربیتی-محسن عباس نژاد

سایت راسخون سابق