منابع لازم برای مقابله با فشار روانی


لازاروس[1] و فولکمن[2](به نقل از احمدوند، 1388)، برای مبارزه با فشار روانی تعدادی منابع را معرفی کرده­ اند که برخی از آنها عبارتند از:

1) سلامتی و توانایی: عامل تنش ­زا موجب تغییرات فیزیولوژیک می­ شود و در نتیجه سلامتی فرد و ناتوانی سازگاری او با عامل استرس ­زا مستقیماً تحت تأثیر قرار می­ گیرد. همان­طور که در نشانگان کلی سازگاری مطرح خواهد شد در مرحله ­ی مقاومت که مرحله­ ی سازگاری تلقی می­ شود، توانایی مقاومت و سازگاری فرد تابع نیرومندی و زنده بودن اوست. فرد می­ تواند بدون آن که وارد مرحله­ ی فرسودگی شود، تا زمانی که سلامتی اجازه می­ دهد، با فشار روانی به مقابله برخیزد.

2) افکار مثبت: نگرش و تصویر ذهنی مثبت از خود، سودمندی بالایی دارد. افزایش موقتی اعتماد به نفس نیز می­ تواند اضطراب ناشی از موقعیت­ های استرس ­زا را کم کند. داشتن امید به هنگام گرفتاری، به فرد کمک می­ کند از آرامش نسبی برخوردار گردد. از نظر لازاروس و همکارش، امیدواری باعث می‌شود تا فرد: 1) به خود اعتماد داشته باشد و با این اعتماد راهبردهای سازگاری خاص خود را به کار گیرد، 2) به دیگران اعتماد کند، هم­چنان که بیمار به پزشک معالج خود اعتماد می­کند، و 3) به خدا متوجه شود و بر اثر این توجه قوت قلب به دست آورد. فردی[3] که به بیماری مرگ­ آوری مبتلا شده بود در کتاب اراده و بهبود، نجات خود را به نگرش خوب و عوامل مثبت، مثل خنده، امیدواری، اعتماد و اراده برای زندگی کردن و زنده ماندن، نسبت می­ دهد. نویسنده­ ی کتاب به این فکر می­ افتد که از هیجان ­های مثبت خود چگونه می­ تواند بهره بگیرد. او پس از بهبود اعلام می­ کند: «خنده دوای همه­ ی دردها است».

3) جایگاه مهار یا منبع کنترل: اگر شخص جایگاه مهار یا منبع کنترل درونی داشته باشد، یعنی، شانس و تصادف را قبول نکند و معتقد باشد که سرنوشت انسان به دست خود او است، می‌تواند رویدادهای مؤثر بر زندگی را تحت اداره ­ی خود در آورد و بهتر با فشار روانی کنار بیاید. کسی که جایگاه مهار بیرونی دارد، خود را ناتوان احساس می­ کند و بر این باور است که نمی­ تواند جریان رویدادها را تغییر دهد. کسی که جایگاه مهار درونی دارد، درباره­ ی بیماری­ ها مدارک و اطلاعات علمی دقیقی فراهم می­ آورد و رژیم سالمی اتخاذ می­ کند و در نتیجه، نسبت به فردی که جایگاه مهار بیرونی دارد، از بهداشت روانی بالاتری بهره ­مند می­ شود. متخصصان بهداشت روانی معتقدند که جایگاه مهار درونی یکی از مطمئن­ ترین ابزارهای مبارزه با فشار روانی است.

4) توانایی اجتماعی شدن: دور هم جمع شدن­ها، تشکیل کانون­ های بحث، ملاقات­ های دوستانه، و شرکت در مراسم و جشن­ها اغلب به عنوان منابع شادی­ بخش محسوب می‌گردند و در عین حال می­ توانند استرس ­هایی نیز ایجاد کنند. مثلاً اولین برخورد با افراد نا­آشنا، اجبار در بحث با کسی که او را خیلی نمی ­شناسیم و گاهی هم بحث با دوستان قدیمی می­ توانند استرس­ آور باشند. اشخاصی که می­دانند در اجتماع چگونه رفتار کنند، چگونه با موقعیت سازگار شوند، چگونه بحث­ ها را اداره کنند و به گونه­ ای حرف بزنند که شنونده را تحت تأثیر قرار دهند در مقایسه با دیگران، کم­تر احساس فشار روانی می­ کنند. کسانی که با دشواری روابط اجتماعی برقرار می­ کنند، بیش­تر در معرض خطر بیماری قرار می­ گیرند. توانایی اجتماعی شدن به فرد اجازه می‌دهد تا آرزوها، تمایلات و نیازهای خود را به راحتی انتقال دهد، در صورت نیاز درخواست کمک کند یا به کمک دیگران بشتابد و بدین وسیله دشمنی را کاهش دهد.

5) حمایت اطرافیان: دوستان، پدر و مادر و سازمان­های اجتماعی، از جمله نهادهای مذهبی، می‌توانند برای مواجه شدن با فشار روانی کمک­ های خوبی باشند. حمایت اطرافیان می­ تواند آثار طلاق، از دست دادن یکی از عزیزان، بیماری مزمن، حاملگی، سقط جنین، بدهکاری و بسیاری از گرفتاری­ ها را کاهش دهد. وقتی شخص در موقعیت تنش ­زا قرار می­ گیرد، خانواده و دوستان به او کمک می­ کنند، مواظب سلامتی او هستند و به این فکر می­ افتند که شخصی تحت فشار خوب استراحت کند، خوب بخورد و بیاشامد و روحیه­ ی خوبی داشته باشد. آن­ها به حرف­های او گوش می دهند، دست­ هایش را در دست می­ گیرند و این احساس را در او به وجود می­ آورند که می­ تواند بر آن­ها متکی باشد. آن­ها نمی‌گذارند که فرد دست به کارهای ناشایست و نادرست بزند و به این وسیله تعادل و بهداشت روانی خود را بیش از پیش بر­هم بزند. امروزه در کشورهای پیشرفته، سازمان­ هایی وجود دارند که به کمک افراد افسرده می­ شتابند، آن­ها را از تنهایی نجات می­ دهند، سرگرم می­ کنند و توصیه­ هایی ارائه می­دهند.



[1]. Lazarus

[2]. Folkman

[3]. Norman Cousins




منبع: پایان نامه رابطه ی مستقیم و غیر مستقیم استرس ادراک شده، کمال گرایی و حمایت اجتماعی با فرسودگی تحصیلی و عملکرد تحصیلی در دانشجویان مقطع علوم پایه ی رشته ی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز- سید مهدی پورسیّد_با اندکی تلخیص

اختصاصی همیاری