آداب معاشرت در سفر و حضر، و آن مشتمل بر چند باب است


١-باب اول در لزوم معاشرت با مردم از طريق اداى امانت، اقامۀ شهادت و راستگويى، همچنين در استحباب عيادت مريض و شركت در تشييع جنازه، و خوش رفتارى نسبت به همسايگان و خواندن نماز در مسجد

١- ١معاوية بن وهب گويد: به امام صادق (ع) عرض كردم: با بستگان و ساير مردمى كه با آنان معاشرت داريم چگونه رفتار كنيم؟ امام فرمود: امانت را به آنان برگردانيد، و (به حق) شهادت دهيد، چه به نفع آنان باشد يا به ضررشان و از بيماران آنها عيادت كنيد، و در تشييع جنازۀ مردگانشان شركت نماييد.


٢- ٢ابى اسامه زيد شحّام گويد: امام صادق (ع) به من فرمود: به آنان كه از من اطاعت و به سخنانم عمل مى‌كنند سلام برسان، و به آنها بگو: شما را به تقواى خداى عز و جل، و پرهيزگارى در دين، و كوشش در راه خدا، و راستى در گفتار، و برگرداندن امانت به صاحبانش، و سجدۀ طولانى، و خوشرفتارى نسبت به همسايگان سفارش مى‌كنم، زيرا حضرت محمد (ص) به همين منظور مبعوث شده

١) (باب ١ اصول كافى، ص ۶٠٨(باب ما يجب من المعاشرة) .
٢) اصول كافى، ص ۶٠٨(باب ما يجب من المعاشرة) .

است. و به كسانى كه به شما اعتماد مى‌كنند چه نيكوكار باشند يا بدكار، امانت را برگردانيد زيرا رسول خدا (ص) حتى به اداى سوزن و نخ سوزن [كه ظاهرا كم ارزش مى‌باشد]فرمان داده است، صلۀ رحم به جا آوريد و در تشييع جنازه شركت كنيد و به عيادت بيمار برويد و اداى حقوق نماييد زيرا به كسى از شما مى‌توان جعفرى مذهب گفت كه در دينش متّقى، و درست گفتار و امانتدار و با مردم خوشخو باشد، و چنين شخصى با اين گونه كارهايش مرا مسرور مى‌سازد، و اين است روش و آيين جعفرى.


اگر شيعۀ ما داراى اين صفات نباشد برايم مايۀ اندوه و ننگ است، و مردم مى‌گويند: اين است آيين جعفر صادق (ع) ، به خدا سوگند پدرم [امام باقر (ع)]به من فرمود: كسى از پيروان حضرت على (ع) زينت قبيله‌اى است كه از همه كس بيشتر اداكنندۀ امانت، و برآورندۀ حقوق، و در گفتار و امانت از همه صادقتر باشد به گونه‌اى كه اگر از هر كس در بارۀ او سؤال شود بگويند مانند فلانى بايد بود، زيرا از ما امانتدارتر و درست گفتارتر است.


٣- ٣معاوية بن وهب گويد: به امام صادق (ع) عرض كردم با بستگان و كسانى كه با آنها معاشرت داريم ولى بر مذهب ما نيستند چگونه رفتار كنيم؟ امام فرمود: به پيشوايانتان كه از آنها پيروى مى‌كنيد بنگريد و بدان گونه كه آنها رفتار مى‌كنند عمل نماييد، سوگند به خدا پيشوايان شما از بيماران آنها عيادت مى‌كردند و در تشييع جنازۀ آنها حاضر مى‌شدند و اقامۀ شهادت مى‌كردند به نفع يا به ضرر آنها، و امانت را به آنان برمى‌گرداندند.


۴- ۴حبيب خثعمى گويد: امام صادق عليه السّلام به من فرمود: بر شما باد به اجتناب از معاصى، و تلاش و كوشش، و حضور در تشييع جنازه‌ها و عيادت بيماران، و حضور در مساجد با ساير مردم، و دوست بداريد براى مردم آنچه را براى

٣) اصول كافى: ص ۶٠٨(باب ما يجب من المعاشرة) .
۴) اصول كافى: ص ۶٠٨(باب ما يجب من المعاشرة) .

خودتان دوست مى‌داريد، آيا شرمسار نيست كسى از شما كه همسايه‌اش حقّ او را بشناسد ولى او حقّ همسايه‌اش را رعايت نكند؟ ۵- ۵مرازم گويد: امام جعفر صادق (ع) فرمود: بر شما باد به نماز خواندن در مساجد و خوشرفتارى با مردم، و به پا داشتن شهادت (براى اثبات حق) ، و شركت در تشييع جنازه، زيرا شما ناگزير به مردم نيازمنديد، و هيچ كس در زندگى‌اش از مردم بى‌نياز نيست.


۶- ۶عبد اللّٰه بن سنان گويد: از امام صادق (ع) شنيدم كه مى‌فرمود: شما را به تقواى الهى سفارش مى‌كنم، مردم را بر خود چيره نگردانيد كه خوار مى‌شويد همانا خداى عزّ و جلّ در قرآن كريم مى‌فرمايد: «با همۀ مردم بخوبى گفتگو و معاشرت كنيد» . ٧سپس فرمود: از بيماران آنان عيادت كنيد، در تشييع جنازه‌شان حاضر شويد، و شهادت بدهيد اگر چه به نفع يا به ضررشان باشد. و با آنها در مساجدشان نماز بگزاريد تا آنچه ميان شما و آنان متفاوت است مشخّص شود.


٧- ٨خيثمه گويد: امام صادق (ع) به من فرمود: سلام مرا به دوستان ما برسان، و آنها را به ترس از خدا و عمل صالح سفارش كن، افراد تندرست از بيماران عيادت كنند، و ثروتمندان فقيران را مورد توجه قرار دهند، و در تشييع جنازۀ مردگان حاضر شوند، و به خانه‌هاى يك ديگر بروند، و در امور دين با يك ديگر مذاكره كنند، زيرا رعايت اين امور باعث جاودانگى دستورات ماست، خداوند رحمت كند بنده‌اى را كه دستورات ما را زنده نگه دارد. اى خيثمه آنان را آگاه كن كه تنها چيزى كه آنها را از غير خدا بى‌نياز مى‌كند كار شايسته و پسنديده است، زيرا به ولايت و دوستى ما نايل نمى‌شوند مگر با ورع و پرهيزگارى، و

۵) اصول كافى، ص ۶٠٨(باب ما يجب المعاشرة) .
۶) سرائر، ص ۴٧۵؛ محاسن برقى، ص ١٨.
٧) « قُولُوا لِلنّٰاسِ حُسْناً » ، بقره/٨٣
٨) سرائر، ص ۴٨٧.

معذّبترين مردم در روز قيامت كسى است كه عدالت و حقّ را بستايد و سپس خلاف آنچه مى‌گويد عمل كند.


٨- ٨كثير بن علقمه گويد: به امام صادق (ع) عرض كردم مرا نصيحت فرماييد. فرمود: تو را به تقواى الهى، و پارسايى، و عبادت، و طول سجده، و برگرداندن امانت، و راستى در گفتار، و خوشرفتارى نسبت به همسايگان سفارش مى‌كنم، زيرا حضرت محمد (ص) براى همين منظور مبعوث شده است، با خويشاوندان پيوند، و از بيمارانتان عيادت كنيد، در تشييع جنازۀ مردگانتان حاضر شويد، و زينت و افتخار ما باشيد نه مايۀ ننگ ما، با اعمالتان ما را در نزد مردم عزيز و محبوب گردانيد و آنها را دشمن ما نسازيد، همۀ دوستيها را به سوى ما جلب و هر گونه بدگويى را از ما دفع كنيد.


٩- ٩امام صادق (ع) مى‌فرمايد كه حضرت علىّ عليه السلام مى‌فرمود: بايد در قلب تو نياز به مردم و بى‌نيازى از آنان جمع شود نياز تو به آنها در نرمى گفتار و خوشرفتارى، و بى‌نيازى تو از آنها در پاكدامنى، و پايدارى عزّت توست.


١٠- ١٠ابو اسامه گويد: از امام صادق (ع) شنيدم كه مى‌فرمود: بر شما باد به رعايت تقواى الهى و پارسايى، و تلاش و كوشش، و راستگويى، و رساندن امانت به صاحبانش، و خوشخويى، و خوشرفتارى با همسايگان. زينت و آبروى ما باشيد نه باعث بى‌آبرويى ما.



منبع: آداب معاشرت از دیدگاه معصومان علیهم السلام؛ شیخ حرّ عاملی؛ ترجمه محمّدعلی فارابی و یعسوب عباسی علی‌کمر

کتابخانه دیجیتال نور

ان شاء الله ادامه خواهد داشت...