از خیلی ها شنیدیم که گاهی پس از بیداری نمی توانند از جایشان بلند شوند و حتی تصاویر وحشتناکی می بینند. از قدیم به این حالت بختک می گفتند، اما آیا واقعا بختک وجود دارد؟



در افسانه های قدیم ایرانی، بختک موجودی است که بر بدن افراد چیره می شود و قصد خفه کردن آن ها را دارد. این باور، همچنان نزد عوام وجود دارد. در مورد این پدیده افسانه ها و خرافات دیگر مانند آل و جن زدگی هم رواج دارد. این خرافات منحصر به ایران نیست. مثلا در فرهنگ عامه آلمان نیز مفهومی شبیه بختک وجود دارد. در ایرلند می گویند هر کس دچار این حالت می شود، به دلیل این است که در روز قبلش دروغ گفته است. اما نام علمی این تجربه، فلج خواب است. فلج خواب پدیده ای است که فرد چه در حالت خواب و چه در حالت بیداری احساس می کند که نمی تواند حرکت، یا صحبت کند.این حالت در زمان انتقال بین خواب و بیداری اتفاق می افتد. این رخوت عضلانی در بسیاری از مواقع با توهمات دیداری ترسناکی همراه می شود. معمولا این توهمات در مورد دزد یا احساس خارج شدن از بدن است. در ایران، 25 درصد افراد در طول زندگی خود دست کم یک بار فلج خواب را تجربه می کنند. در پژوهش هایی که در سایر کشورها انجام شده است نیز میزان شیوع این اختلال در طول زندگی در همین حدود برآورد شده است. اگرچه فلج خواب اختلالی شایع است، به جز مشکلاتی که به واسطه ترس ایجاد می شوند، به خودی خود عوارض خاصی ندارد.حالا این تجربه از کجا ناشی می شود؟ یکی از رایج ترین تبیین ها برای این اختلال ورود حالت های خواب REM در بیداری است. در طی خواب REM که یکی از مراحل خواب است، چشم ها در زیر پلک حرکت می کنند و در آن معمولا رؤیاها به صورت شفاف تر و داستانی تر هستند. یکی از ویژگی های خواب REM فلج عضلانی است. همچنین به نظر می رسد توانایی تصویرسازی ذهنی در مرحله REM قوی تر است. بنابراین، اگر در حالت بیداری یا نیمه بیداری REM اتفاق بیفتد، نمیتوانیم حرکت کنیم، و ممکن است تصویرسازی های مربوط به رؤیا را در بیداری (به صورت توهم) ببینیم. فلج خواب در بسیاری از مواقع با برخی از اختلالات دیگر مانند نارکولپسی (حمله خواب)، میگرن، اختلالات اضطرابی، و اختلال وقفه تنفسی خواب همراه است. این اختلال، زمینه ژنتیکی دارد و در صورت وجود زمینه ژنتیکی و پشت سر گذاشتن دورانی پراسترس یا برنامه نامنظم خواب بیداری بیشتر احتمال دارد که اتفاق بیافتد.

منبع: