حساسیت زدایی منظم آمیزه ای است از رویارویی تدریجی شخصی با چیزی که از آن وحشت دارد و پاسخی (مانند آرمیدگی) که تصور می شود با اضطراب ناسازگار و مغایر است. کودکان ابتدا موقعیت های مختلفی را که در ان ممکن است با عامل ترسناک روبرو شوند را مشخص و میزان ترس همراه با این موقعیت ها را برآورد می کنند. این موارد به صورت سلسله مراتب ترس همراه با این موقعیت ها را برآورد می کنند این موارد به صورت سلسله مراتب ترس (که در آن ترس از حداقل تا حداکثر فهرست شده است) تنظیم و سپس کودک با محرک ترسناک روبرو می شود، در حالی که به طور همزمان فن رهایی از اضطراب مانند فن آرمیدگی متوالی نیز مورد استفاده قرار می گیرد. مواجهه کودک با عامل ترس می تواند در "شرایط واقعی زندگی" یا به صورت یک تجربه خیالی انجام شود. این فن یکی از رایجترین و در عین حال کارامدترین فنون برای درمان ترس ها و هراس های کودک است.

مثالی از هراس از عنکبوت و گفتگوی متخصص با کودک :

سارا به دلیل واکنش های افراطی نسبت به عنکبوت مانند فرار، گریه و جیغ و داد به متخصص معرفی شد. این ترس سد راه فعالیت های او بود. چون از پرداختن به بعضی فعالیت ها (مانند بازی به دوستان در حیاط خانه ) از ترس مواجهه با عنکبوت امتناع می کرد.

متخصص : خب ، سارا از عنکبوت ها بگو.

سارا : عنکبوت ها ترسناکند، از آن ها متنفرم.

متخصص : چه چیز عنکبوت ها ان ها را ترسناک می کند؟

سارا : آن ها قهوه ای و مودار هستند و پاهای بزرگی دارند و آدم می خورند.

متخصص : آها – ها، و دیگه چی؟

سارا: من یک فیلم دیدم، در آن فیلم کودکی در یک تار عنکبوت به دام افتاد و عنکبوت او را گاز گرفت و خورد.

متخصص : تو وقتی عنکبوت می بیینی چه می کنی؟

سارا: فرار می کنم و جیغ می کشم ، یک روز یکی از آن ها را در مدرسه دیدم، در توالت قایم شدم .

باید به کودک اجازه داد که آزادانه درباره ویژگی های محرک ترسناک صحبت کند و بگوید هنگام روبرویی با آن چه می کند. این کار برای کسب اطلاع از جزییات ویژه هراس کودک سودمند است. با این وجود خردسالان اغلب در بیان جزییات هراس ها و رفتارهای همراه با آن مشکل دارند. معمولا والدین در تشخیص واکنش های کودک در برابر اشیا ترسناک و نیز سلسله مراتب هراس های آنان ضروری است . سلسله مراتب باید از موردی آغاز شود که ترس اندکی در کودک ایجاد می کند (برای مثال نگاه به تصویر عنکبوت در کتاب ) و با مواردی پایان یابد که بیشترین میزان ترس را ایجاد می کند (مانند لمس یک عنکبوت). تعداد درجات سلسله مراتب هراس به پیچیدگی ترس کودک بستگی دارد.

برای تعیین میزان همبستگی ترس با هر یک از مواد سلسله مراتب آن باید موارد توسط کودک درجه بندی شود. برای خردسالان بهتر است از سیستم درجه بندی دیداری مانند تصویر زیر استفاده شود.
وقتی از کودک پرسیده می شود : " ترس تا کجای تو رسیده است. " ممکن است برای نشان دادن میزان کم ترس بگوید "تا زانوهایم" و برای انعکاس ترس متوسط بگوید " تا شکمم " و یا برای نشان دادن ترس شدید بگوید "تا سرم" .

بهتر اسن برای پی بردن به این نکته که در چه شرایط و اوضاع و احوالی کودکان بیشتر می ترسند پرسش های متعددی در باره ترس ها مطرح شود.

نکات زیر نمونه ای از این نوع پرسش و گفتگو بین متخصص و سارا است :

متخصص : سارا تصور می کنم می فهمم عنکبوت ها از نظر تو چقدر ترسناک هستند. می خواهیم به زبان خودت ترس تو را درجه بندی کنیم، الان که با ما هستی و داریم درباره عنکبوت ها حرف می زنیم چقدر می ترسی؟

سارا: تا زانوهایم.

متخصص : بسیار خب، وقتی تصویر یک عنکبوت را در کتاب می بینی چقدر می ترسی؟

سارا: تا شکمم( به شکم خود اشاره می کند)

متخصص : بسیار خب، از تماشای یک برنامه تلویزیونی مربوط به عنکبوت ها چقدر می ترسی ؟

سارا: تا شانه هایم.

متخصص : می فهمم و وقتی واقعا یک عنکبوت را روی دیوار می بینی چطور؟

سارا: بالا تا گردنم (به گونه هایش اشاره می کند)

متخصص : و از نگهداری یک عنکبوت در دست؟

سارا: از سرم بالانر( به سقف اشاره می کند)

با طرح این گونه پرسش ها متخصص می تواند سلسله مراتبی از محرک ها را برای کار با سارا تنظیم کند. لازم به یادآوری است که تدوین و تنظیم چنین فهرستی ممکن است کودک را مضطرب کند، این کار معمولا طی چند جلسه صورت می گیرد. همان گونه که قبلا گفته شد والدین کودکان خردسال اغلب در طبقه بندی ترس های کودک همکاری دارند. می توان از والدین خواست مشخص کنند معمولا فرزندشان از چه موقعیت ها یا اشیایی اجتناب می کنند و کدام محرک موجب بروز واکنش های اضطرابی (مثل گریه کردن و چسبندگی ) در ان ها می شود.
سلسله مراتب درس ها :
بسیار ترسناک
مشاهده یک عنکبوت روی میز کناری
مشاهده یک عنکبوت روی دیوار
مشاهده عنکبوت در فیلم
مشاهده عنکبوت در یک کتاب
اندکی ترس


پ.ن : بعد از اینا آرمیدگی هست. که بعدا می ذارم.




منبع: درمان مشکلات عاطفی و رفتاری کودکان ، ترجمه دکتر جلالی