راه سازی عالمانه و حرکت صالحانه

قرآن کریم در بحث تعلیم و دانش اندوزی با معلّمان و استادان سخنی دارد و با دانش آموزان و دانشجویان، سخنی دیگر.

از سویی پیامبر اسلام را که بزرگ معلّم است، فرمان می دهد که انسان ها را با حکمت و موعظه و جدال احسن به سوی پروردگارت دعوت کن:

ادعُ إِلىٰ سَبيلِ رَبِّكَ بِالحِكمَةِ وَالمَوعِظَةِ الحَسَنَةِ ۖ وَجادِلهُم بِالَّتي هِيَ أَحسَنُ

و از مؤمنان نیز می خواهد که جز با بهترین سخن به جدال فرهنگی و علمی با اهل کتاب برنخیزند:

وَلَا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْكِتَابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ

از سوی دیگر بندگان خویش را که شاگردان مکتب توحید اند، مورد عنایت قرار داده و به آنان که مکتب ها و آرای گوناگون را می بینند و بهترین را برمی گزینند، مژده می دهد:

فَبَشِّرْ عِبَادِ الَّذِين‌َ يَسْتَمِعُون‌َ الْقَوْل‌َ فَيَتَّبِعُون‌َ أَحْسَنَه‌

یعنی بشارت ده به آن دسته از بندگانم که همه قول ها را می شنوند و از بهترین آنها پیروی می کنند.

از سوی دیگر بهترین قول را در دعوت به سوی خدا و عمل صالح و بیان تسلیم بی چون و چرای انسان در مقابل خدا می داند و چنین می فرماید:

وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلا مِمَّنْ دَعَا إِلَى اللَّهِ وَعَمِلَ صَالِحًا وَقَالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ

و صاحبِ این بهترین قول یعنی دعوت به سوی خداوند را رسول خدا(صلّی الله علیه و آله) و پیروان راستینش می خواند و به او فرمان می دهد که بگو دعوت به سوی خدا از روی بصیرت و بینایی کامل، شیوه من و پیروان من است:

قُلْ هَـذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللّهِ عَلَى بَصِيرَةٍ أَنَاْ وَمَنِ اتَّبَعَنِي

از جمع این آیات، هم وظیفه اساتید حوزه و دانشگاه که «سخن خوب گفتن» و «خوب سخن گفتن» است، و هم وظیفه دانش پژوهان و متعلّمان که «پیروی از بهترین سخن» است، به دست می آید.

پس رهبران علمی و فکری و فرهنگی جامعه باید در مسیر اخلاقِ انسانی به راه سازی بپردازند و بهترین و روان ترین راه را احداث کنند و توفیق آنان در گرو عالمانه سخن گفتن و صالحانه عمل کردن است.

البته این بحث، منحصر به عولم اخلاقی و انسانی نیست. بلکه در تمام رشته های سودمندِ علم، جاری است. اگر استادانِ راستگو و وارسته و امین برای ایفای نقش الهی خود به میدان آیند، تدریس فیزیک و شیمی و طب و ریاضی و ... نیز مقدس و نورانی خواهد بود و چون «لِوَجهِ الله» صورت پذیرفته است، ره آورد تلاش متعهدانه آنان تا ابد باقی است؛ زیرا:

كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ

وَ یبقَی وَجْهُ رَبَّک ذوالجلالِ والاکرامِ


منبع: صورت و سیرت انسان در قرآن؛ آیت الله جوادی آملی