برای تثبیت آموزه‏ های دینی در کودکان، از چه راهکارهایی می‏توان استفاده کرد؟

برخی والدین شکایت می‏ کنند که تا فرزندانشان، کودک هستند، به مسائل دینی توجه دارند؛ اما وقتی سنشان بالاتر می‏رود، آموزه ‏های دینی و عمل به آن‏ها در ایشان کمرنگ می‏ شود. برای تثبیت آموزه‏های دینی در کودکان باید به این مسائل توجه شود:

1. تداوم والدین: تداوم والدین در مسائل دینی و عبادت‏ها (نماز به موقع، نماز با کیفیت، روزه، توجه به حلال و حرام، نگاه، سخن و...) عامل مؤثری در تثبیت آموزه‏ های دینی در کودک است.

بی‏ توجهی مادر به نماز در ایام عذر شرعی و پدر و مادر به روزه هنگام مسافرت و یا «توریه» (ر.ک: پرسش 59)، مانعی در راه تثبیت آموزه‏ها است؛ زیرا کودک قدرت تجزیه و تحلیل این گونه مسائل را ندارد و ممکن است بر بی‏ توجهی و بی‏ قیدی پدر و مادر حمل کند.

اگر کودک در سنی است که می‏توان او را توجیه و مسأله را برایش تبیین کرد، اشکالی ندارد؛ اما در غیر این صورت، باید به این نکته توجه داشت.

2. تهیه ‏ی امکانات: امکانات جذاب چون سجاده‏ ای زیبا، تسبیح، عطر، چادر و مقنعه (برای دختران)، قبله‏نما (برای پسران) و... و امکان وضوی راحت با آب گرم در زمستان در دستشویی تمیز، با نور کافی و بدون وسایل اضافی، عامل مؤثری در تثبیت آموزه ‏های دینی است.

3. تمرین: امروزه، تمرین در حرفه، فن، صنعت، هنر، ورزش و... جایگاه بسیار مهمی دارد و عبادت و ارزش‏های دینی هم از این مقوله مستثنا نیستند.

قرار دادن دختر کوچک برای نماز کنار مادر (گر چه به شکل تقلید)، بیدار کردن کودک در سحر ماه مبارک رمضان (گرچه روزه نگیرد یا ساعاتی از روز را روزه بگیرد)، کمک به ناتوانان و نابینایان در عبور از خیابان با مشارکت فرزند، اعطای صدقات و کمک‏های مالی به نیازمندان از طریق و با دست کودکان و... نمونه‏ هایی از راه‏ های تمرین ارزش‏های دینی است.

4. حضور در محافل مذهبی: حضور در محافل مذهبی در ماه مبارک رمضان، ایام محرم و صفر، دعای کمیل، دعای ندبه و... سبب تثبیت آموزه ‏های دینی می ‏شود.

5. ارتباط با خانواده‏ های مذهبی: امام علی 7 خطاب به مالک‏ اشتر نخعی می‏ فرماید: ای مالک! با خانواده ‏های خوب، شریف، با سابقه‏ های درخشان، جنگ‏آوران و بخشندگان رابطه داشته باش. [1] ارتباط با خانواده‏های خوب و متدین سبب تأثیرپذیری کودک از همسالان می‏ شود.

6. الگودهی مناسب: الگوهای خوب و با دیانت می‏توانند سبب تثبیت آموزه‏ های دینی در کودکان شوند؛ پس والدین باید از همان دوران کودکی، زمینه‏ های مناسبی را برای پذیرش الگوهای خوب فراهم سازند.

برخورد دو گانه‏ ی والدین با الگوها (اظهار ارادت به الگوهای غربی، مانند هنرپیشگان اکشن و بی ‏توجهی به شخصیت‏های علمی و فرهنگی و الگوهای معنوی) باعث می‏شود که کودک احساس کند، الگوهای مناسب، آنان هستند و در آینده هم سراغ ایشان برود.

7. تشویق و تحسین: تشویق معجزه می ‏کند. اگر فرزند شما، در مسیر عبادت و اعمال مذهبی حرکتی کرد، او را تحسین کنید؛ البته باید توجه داشته باشید که تشویق در مسائل عبادی، حالت مزد و پاداش به خود نگیرد؛ پس بهتر است، تشویق‏ های شما اعم از مادی و معنوی (بوسیدن، نوازش، توجه، نگاه محبت ‏آمیز و...) باشد و تشویق‏های مادی، به صورت نامنظم صورت پذیرد.

تشویق منظم مادی برای عبادت کودکان، سبب تاجرانه شدن عبادت آنان می‏ شود؛ در حالی که مطلوب، عبادت آزادگان است.

امام علی 7 فرمود: ان قوما عبدوا الله رغبة فتلک عبادة التجار... و ان قوما عبدوا الله شکرا فتلک عبادة الاحرار. [2] همانا عبادت گروهی که خدا را به امید پاداش پرستیدند، عبادت تاجران است... و گروهی که برای سپاسگزاری پرستیدند، عبادت آزادگان است.



[1] ـ نهج‏البلاغه، نامه‏ی 53.

[2] ـ همان، کلمات قصار، 237.

نسیم مهر؛ حسین دهنوی