مقصود از روش القای غیر مستقیم در تربیت دینی کودکان و نوجوانان چیست؟

القای ارزش‏های دینی، تا حدود 6 سالگی، به طور مستقیم، ممکن است؛ زیرا کودکان تا این سن، مقاومت روانی فراوانی در مقابل آموزه‏ های دینی ندارند؛ اما از این سن به بعد با توجه به افزایش مقاومت روانی آنان، باید از شیوه ‏ی القای غیر مستقیم استفاده کرد.

راهکارهای القای غیر مستقیم عبارتند از:

1. داستان: ارزش‏های دینی را می‏توان در قالب داستان (برای کودکان، قصه‏گویی یا قصه‏خوانی، و برای نوجوانان، هدیه‏ی کتاب‏های داستان) ارائه کرد. این درسی است که قرآن به ما می‏دهد. خدای متعالی در قرآن کریم با داستان حضرت موسی و مرد صالح، درس تواضع و بردباری در برابر معلم؛ با داستان اصحاب لوط، درس عفت و پاکدامنی؛ با داستان آدم و حوا، آموزش دوری از شیطان، و با قصه‏ی حضرت مریم 3، آموزه‏ی پاکدامنی و توکل به خدا را به ما ارائه می‏کند.

2. شعر: استفاده از شعرهای ساده و دور از صناعات پیچیده‏ی ادبی می‏تواند راهکاری برای القای ارزش‏های دینی باشد. برای کودکان خردسال می‏توانید شعری را بگویید تا پس از حفظ، آن را زمزمه کند و ارزش‏ها به مرور برایش ملکه شود.

والدین، درس‏های بسیاری از قبیل اهمیت عبادت، سپاسگزاری به درگاه الاهی، ساده ‏زیستی، توکل به خدا، کمک به دیگران و... را می‏توانند در قالب شعر به کودکان بیاموزند؛ به طور مثال، برای دختری که قرار است فردا وارد 9 سالگی شود و ایام عبادتش را آغاز کند، از چنین شعری استفاده می‏کنیم:

بوی بهار دارد چادر نماز مادر در دست‏های او هست یک جانماز دیگر
ماه قشنگ امشب مهمان خانه ‏ی ماست‏ یک آسمان ستاره در انتظار فرداست‏
من می‏کنم دوباره رخت سفید بر تن‏ چون تا طلوع خورشید 9 ساله می‏شوم من [1]

شاعر در این شعر، از اصل تداعی ـ معانی (ر.ک: پرسش 34) استفاده و چادر نماز مادر را با بهار و ماه قشنگ و آسمان پر ستاره همراه کرده است که کودک به طور طبیعی آن‏ها را دوست دارد.

برای آموزش ساده ‏زیستی، شکر خداوند، محبت و شادابی، از شعر دیگری بهره می‏ جوییم:

شش دانه قاشق شش دانه بشقاب‏ نان و نمکدان یک کاسه‏ی آب‏
دیگی پر از آش یک شام ساده‏ در دور سفره یک خانواده‏
با مهربانی با هم نشستند در سینه شادی بر چهره لبخند
گفتند اول نام خدا را خوردند با هم نان و غذا را
یک سفره‏ی خوب یا شام دلخواه‏ بعد از غذا هم الحمدلله [2]

مثال دیگر، درس نماز و تسبیح الاهی:

خورشید زیبا دوباره سر زد پرنده‏ی شب دوباره پر زد
خروس خانه ترانه سر داد وقت سحر را به من خبر داد
آمدم بیرون در هوای باز وضو گرفتم برای نماز
دیدم نشسته گنجشکی زیبا بر روی شاخه، آرام و تنها
جیک و جیک می‏کرد در آن صبح زود گویی که او هم فکر خدا بود [3]

3. شرح حال بزرگان: برای کودکان، از زندگی بزرگان و اندیشه‏وران اسلامی و غیر اسلامی بگویید تا از زندگی آنان درس بگیرند. از رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت‏الله خامنه ‏ای ـ حَفظـهُ الله ـ بگویید که برای کمک به پدر به جهت ضعف در بینایی، به رغم میل باطنی، قم و تحصیل در آن را رها ساخته، به مشهد عزیمت کرد و خدای بزرگ وی را به جهت توجه به پدر، به اوج عزت و عظمت رسانید.

از سید رضی 1 بگویید که جلو قبرستان غیر مسلمانان از اسب پیاده شد و فرمود: در این قبرستان شخصی دفن شده است که معلم غیر مسلمان من بود.

4. فیلم، کارتون و نمایشنامه: فیلم و کارتون به جهت جذابیت، و نمایشنامه به سبب صحنه‏ پردازی‏ها و نورپردازی‏ های زیبا، کودکان را جذب می‏ کند و سبب تثبیت آموزه‏ های دینی و اخلاقی می‏ شود؛ پس، از این شیوه ‏ی القای غیر مستقیم نیز استفاده کنید.



[1] ـ مهری ماهوتی.

[2] ـ مصطفی رحماندوست.

[3] ـ جعفر ابراهیمی (شاهد).



نسیم مهر؛ حسین دهنوی